Wulkaniczne niusy - Kamczatka, Etna, Stromboli, Tytan

Wspominałem już o kriowulkanch (lodowych wulkanach) na księżycu Saturna Tytanie. Sonda Cassini sfotografowała jeden z nich nazwany Sota Facula, morfologicznie przypominający wylewy i liczne kratery Etny i islandzkiego Laki. Zatem kriowulkanizm na Tytanie ma charakter efuzywny w odróżnieniu od kriowulkanizmu eksplozywnego zaobserwowanego na Enceladusie i Trytonie. Ciepła woda na Tytanie wskazuje, iż można szukać na nim śladów życia.

Kamczatka pełna aktywnych wulkanów. Wybuchają Kluczewska Sopka, Karymsky, Bezymianny, Kizimen i Szywiełucz. Ten ostatni 6 grudnia 2010 wyprodukował słup popiołu sięgający wysokości 5 km - prawdopodobnie na skutek zapadnięcia się kopuły lawowej. Na zdjęciach aktywne kamczackie wulkany Szywiełucz oraz Kizimen (KVERT).

21 grudnia wulkan Bromo zakłócił loty z Australii na Bali za sprawą chmury popiołu. Na zdjęciu wybuchający Bromo.

22 grudnia o 5.46 lokalnego czasu jeden z kraterów Etny (Bocca Nuova) eksplodował najsilniej od dnia 25 sierpnia 2010 roku. Trzy dni wcześniej doszło do spektakularnej eksplozji Stromboli.

Meksyk

CEBORUCO - W zachodnim Meksyku znajduje się stratowulkan złożony Ceboruco o wysokości 2280 metrów. Wulkan został uformowany przez erupcje andezytowych law i skał piroklastycznych - największe erupcje Cebrouco utworzyły dwie koncentryczne kaldery i trzy centralne stożki żużlowe. W formowaniu Ceboruco wyróżniamy 4 główne fazy: 1) konstrukcja wulkanu stożkowego uformowanego z andezytowych law i skał piroklastycznych 2) silna erupcja będąca zaczynem do powstania zewnętrznej kaldery 3) konstrukcja drugiego stożka zagnieżdżonego w starszej kalderze 4) kolejna silna erupcja formująca wewnętrzną kalderę o wymiarach 1.3 km po zapadnięciu się kopuły lawowej Dos Equis. W roku 930 erupcja Ceboruco (tzw. Jala Pumice) była kolosalna - największa w Meksyku w ciągu ostatnich 10 000 lat. W jej następstwie powstała 4-kilometrowa kaldera. 23 lutego 1870 roku Ceboruco ożywił się po raz kolejny. Od krateru wulkanu rozciągnął się strumień lawy o długości 7.7 km. W dniach 20-28 marca 1875 roku chmura popiołu sięgała wysokości 15 km.

Erupcje Ceboruco w latach 930 plus minus 200 lat, 1542, 1567, 1870-75.

Najpotężniejsze erupcje wulkaniczne ostatniego 1000-lecia

Nie mam zamiaru ich omawiać, gdyż nawiązuje do nich przy opisie danego wulkanu. Tabelka czysto informacyjna czyli nazwa wulkanu, miejsce, data oraz siła erupcji w skali VEI.

1. Tambora (Sumbawa, Indonezja), 10 kwietnia 1815 roku, skala VEI = 7
2. Baitoushan (Chiny/ Korea), 969, erupcja Tianchi, skala VEI = 7
3. Ceboruco (Meksyk), 930, skala VEI = 6
4. Katla (Islandia), 934-940, erupcja Eldgja, skala VEI = 6
5. Quilotoa (Ekwador), 1280, skala VEI = 6
6. Bardarbunga (Islandia), 1477, skala VEI = 6
7. Billy Mitchell (wyspa Bougainville, Papua Nowa Gwinea), ok. 1580, skala VEI = 6
8. Huaynaputina (Peru), 19 lutego 1600, skala VEI = 6
9. Kolumbo (Grecja), 27 września 1650, podwodna erupcja, skala VEI = 6
10. Long Island (Papua Nowa Gwinea), ok. 1660, skala VEI = 6
11. Grimsvötn / Laki (Islandia), 1783-85, skala VEI = 6
12. Krakatau (Indonezja, cieśnina Sunda), 26-27 sierpnia 1883, skala VEI = 6
13. Santa Maria (Gwatemala), 24 października 1902, skala VEI = 6
14. Katmai / Novarupta (Alaska), 6-8 czerwca 1912, skala VEI = 6
15. Pinatubo (Filipiny), 15 czerwca 1991, skala VEI = 6
16. Tarawera (Nowa Zelandia), 10 czerwca 1886, skala VEI = 5
17. St. Helens (Waszyngton, USA), 18 maja 1980, skala VEI = 5

Na fotografiach wulkan Tambora i jego krater oraz erupcje Pinatubo i St. Helens.

Alaska

AUGUSTINE - Aktywny stratowulkan Augustine (2152 m) formuje prawie kolistą wyspę Augustine o wymiarach 8 x 11 km skomponowaną z wulkanicznych materiałów. Nazwany przez kapitana Jamesa Cooka w 1778 roku. Na wierzchołku Augustine znajdują się nachodzące na siebie kopuły lawowe oraz materiały piroklastyczne. W ciągu ostatnich 2500 lat aż 13 lawin gruzu spowodowanych zapadaniem się kopuły lawowej dotarło z Augustine do morza. Erupcje centralne, charakteryzujące się spływami piroklastycznymi, pionowymi chmurami erupcyjnymi i silnym opadem popiołu. Potem ma miejsce ekstruzja i zapadanie się kopuły lawowej oraz lawiny gruzu. W 1883 roku (ten sam rok, gdy wybuchł Krakatau) doszło do najsilniejszej erupcji Augustine w czasach historycznych poprzedzonej wstrząsami sejsmicznymi. Wyspa została ewakuowana. 6 października 1883 roku o godzinie 8 nastąpił paroksyzm erupcji. Potężna eksplozja wskutek kolapsu kopuły lawowej spowodowała wysokie na 9 metrów fale tsunami, które uderzyły 25 minut po eksplozji w oddalony 85 km od Augustine Port Graham. Na szczęście obyło się bez ofiar śmiertelnych (niska fala).

22 stycznia 1976 roku - 5 dużych eksplozywnych erupcji wulkanu w ciągu trzech dni. Chmura popiołu sięga wysokości 14 km. Spływy piroklastyczne docierają do morza na południowej i północno-wschodniej stronie wulkanu. Dalsze eksplozje w lutym i kwietniu.

17 lutego 1986 roku po poprzedzających wstrząsach sejsmicznych wulkan wybuchł. Chmura erupcyjna sięgnęła 3 km. 27-31 marca silne eksplozje Augustine spowodowały spływy piroklastyczne docierające do morza. 29 marca silniki samolotu DC-10 lądującego w Anchorange (stolicy Alaski) zostały uszkodzone popiołem z wulkanu. Chmura dwutlenku siarki pokryła obszar 250 km pomiędzy Augustine a Anchorange. Do 24 kwietnia w kraterze Augustine uformowała się nowa kopuła lawowa.

11 stycznia 2006 roku po wzroście sejsmiczności kolejna erupcja Augustine. Spływy błota schodzące z wschodnich, zachodnich i południowych zboczy wulkanu. Kolumny popiołu sięgnęły wysokości 9 km. Skala VEI tej erupcji = 3.

Augustine jest starannie monitorowany przez AVO (Alaskan Volcanic Observatory). Na zboczach wulkanu zostały umieszczone instrumenty GPS, przechyłomierze, sejsmografy i cztery kamery.

Erupcje Augustine w latach 230 plus minus 20 lat, 510 plus minus 200 lat, 890 plus minus 150 lat, 1200 plus minus 75 lat, 1540 plus minus 100 lat, 1650 plus minus 100 lat, 1812, 1883, 1935, 1964-65, 1971, 1976-77, 1986, 1994, 2006.

Jawa, Indonezja

SUMBING - Jawajski stratowulkan Sumbing (nie mylić z wulkanem o tej samej nazwie na Sumatrze) jest wysoki na 3371 metrów i posiada szeroki na 800 metrów krater w kształcie podkowy oraz dwa pasożytnicze stożki Pentarangan (1292 m) i Namu (1033 m). Niepotwierdzona erupcja Sumbing w sierpniu 2008 roku zauważona i zgłoszona przez pilota. Przypuszczalna erupcja w 1730 roku.

Wyspy Salomona

KOLOMBANGARA - W zachodnich wyspach Salomona (na obficie zalesionej wyspie Kolombangara) na wysokość 1770 metrów wznosi się wygasły stratowulkan Mount Veve. Wierzchołek wulkanu wieńczy szeroka na 4 km kaldera z czterema szczytami Veve, Rano, Mbatuvana i Tapalamenggutu. W kalderze znajdują się pokryte mchem drzewa. Wulkan był aktywny w ciągu ostatnich 10 000 lat.

USA

SUNSET CRATER - Sunset Crater (2451 m) jest jednym z najmłodszych stożków żużlowych w USA i znajduje się na północ od Flagstaff w stanie Arizona. Erupcje formujące Sunset Crater trwały w przybliżeniu w latach 1080-1150. W latach 20-tych hollywoodzka wytwórnia filmowa planowała wrzucić do Sunset Crater materiały wybuchowe, aby symulować wybuch wulkanu, ale opór opinii publicznej doprowadził do ustanowienia Sunset Crater Pomnikiem Narodowym przez prezydenta Herberta Hoovera (1930 rok). Erozja stożka powodowana przez licznych wspinaczy doprowadziła do zamknięcia szlaku na jego wierzchołek i krater w 1973.

Chiny

LONGGANG - Wulkaniczny obszar Longgang w prowincji Jilin (Chiny) obejmuje grupę 150 stożków żużlowych, z których najmłodszy z holocenu nazywa się Jinlongdingzi (Golden Dragon Peak). Jego erupcja w roku 300 uformowała pokłady bazaltowego pumeksu obecne 25 km na wschód od wulkanu. Na zdjęciu jezioro w wulkanie Sanjiaolongwan.

Kuryle, Rosja

SINARKA - Niewysoki stratowulkan Sinarka (934 m) znajduje się w północnej części wyspy Shiashkotan (północne Kuryle). Posiada dwie kopuły lawowe. W czasach historycznych Sinarka wybuchał w XVII i XVIII wieku. Daty erupcji wulkanu: 1725, 1846, 1855, 1872-78 (najsilniejsza, 4 w skali VEI).

Erupcja wulkanu Kizimen na Kamczatce

12 grudnia o 19:57 rozpoczęła się silna eksplozywna erupcja wulkanu Kizimen na Kamczatce i trwała 20 minut. Obłok popiołu sięgał wysokości 3-3.5 km, widoczne były błyskawice. Opad szarego popiołu odnotowano w wioskach Kozyrevsk i Tigil. Zapach siarki przenikał powietrze. Kolejne eksplozywne erupcje wulkanu są możliwe. Kizimen morfologiczne przypomina wulkan St. Helens w USA. Ostatnia jego erupcja miała miejsce w 1927-28 roku.

Kamczatka, Rosja

KRONOTSKY (KRONOCKA SOPKA) - Kronocka Sopka o wysokości 3528 metrów położona na wschód od jeziora Kronockiego jest jednym z najbardziej idealnie stożkowych stratowulkanów na Ziemi. Na zboczach posiada kilka stożków żużlowych, a na wierzchołku lodowiec w kształcie gwiazdy. Stożkowy kształt Kronockiej Sopki przypomina Fuji w Japonii i Mayon na Filipinach. Niższe stoki wulkanu obrasta wegetacja. Słabe erupcje freatyczne w latach 1922 i 1923.

Indonezja

SEMPU - Fumaroliczny stratowulkan o wysokości 1549 metrów na wyspie Sulawesi (Indonezja) uformowany w kalderze Sempu. Posiada jezioro kraterowe. Od 1938 roku jest wydobywana z niego siarka. Wymiary kaldery: 3 km, maar Kawah Masem ma wymiary 450 x 350 metrów. Niepotwierdzona erupcja Sempu w 1819 roku.

Wyspy Kerguelena

KERGUELEN - Na wyspy Kerguelena położone na południowym Oceanie Indyjskim składa się główna wyspa Grande Terre i ponad 300 mniejszych wysepek. Wyspy Kerguelena odkrył w 1772 roku francuski nawigator Yves-Joseph de Kerguelen de Trémarec. Na Grande Terre znajdują się dwa stratowulkany Mont Richards i Mont Ross (1850 m) oraz aktywne fumarole i gorące źródła. Ostatni erupcyjny epizod na wyspach Kerguelena miał miejsce w przybliżeniu 26 000 lat temu. Wyspy Kerguelena zamieszkują pingwiny złotoczube.

Mariany

PAGAN - Stratowulkan Pagan o wysokości 570 metrów jest zlokalizowany na wyspie Pagan w odległości 173 mil morskich od wyspy Saipan. Jest jednym z najaktywniejszych wulkanów archipelagu Marianów. Składa się z dwóch stratowulkanów połączonych wąskim przesmykiem. Erupcja North Pagan w 1983 roku była potężna - pliniańska kolumna erupcyjna sięgnęła wysokości 18 km. Ewakuowano mieszkańców wyspy. Niewielkie erupcje eksplozywne 13 kwietnia 1992 roku, od stycznia do marca 1993 roku, w grudniu 2006 roku, 16 kwietnia 2009 roku i 15 sierpnia 2009 roku. 6 maja 2010 roku kolejna emisja popiołu. Wulkan nie jest monitorowany przez instrumenty naziemne. Wyspa jest obecnie niezamieszkana.

Erupcje na Pagan Island w latach 1864, 1929-30, 1981-85, 1987, 1988?, 1992, 1993, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012.

Antarktyda

CHRISTIENSEN NUNATAKS - Stożki piroklastyczne (nunataki) Christinesen Nunataks (najwyższy mierzy 368 metrów) są zlokalizowane w pobliżu wyspy Robertson. W 1893 roku kapitan Larson ze statku "Jason" odnotował aktywność wulkaniczną na wyspie Lindenberg (emisja czarnego dymu). Erupcje: 1893, 1980?. W 1985 roku zaobserwowano świeży wylew lawy i piroklastyki na powierzchni lodu.

Alaska

DANA - 7 km na północny wschód od zatoki Canoe jest położony wygasły stratowulkan Dana (1354 m). Posiada krater o wymiarach 1.5 x 2 km. Ostatnia erupcja Mount Dana w roku 1890 p.n.e (metoda radiokarbonu) wyprodukowała wylew blokowej lawy wypełniający doliny na południe i zachód od krateru.

Włochy

PANTELLERIA - Wysepka Pantelleria jest zlokalizowana 100 km na południowy wschód od Sycylii i 72 km na wschód od Tunezji. Tworzy ją niski wulkan tarczowy (826 m). 17 listopada 1891 roku doszło do płytkiej podwodnej erupcji w pobliżu wysepki. Trwała ona 8 dni i wyrzucała popiół i scorię na wysokość do 20 metrów. Na wyspie znajdują się dwie duże kaldery, post-kalderowe kopuły lawowe i stożki żużlowe. Szeroka na 6 km kaldera Cinque Venti zawiera dwa wulkany tarczowe Monte Gibele i Monte Grandi. Erupcje w holocenie utworzyły pumeksowe stożki, kopuły lawowe i wylewy blokowej lawy. Na zdjęciu Monte Gibele.

Włochy

AMIATA - Wulkaniczny obszar Monte Amiata jest zlokalizowany 20 km na północny zachód od jeziora Bolsena w południowej Toskanii. Amiata (1738 m) jest drugim najwyższym wulkanem Włoch (po sycylijskiej Etnie). Nie odnotowano jego erupcji w czasach historycznych, lecz aktywność termalna jest obecna w Bagnore i Arcidosso na południowo-zachodniej stronie wulkanu oraz w Piancastagnao (południowo-wschodnia strona wulkanu). Ostatnia erupcja Amiata 180 000 lat temu.