Raoul Island: wyspa osadników i eksplodującego jeziora

Wyspa wulkaniczna Raoul to największa powierzchniowo wyspa archipelagu Kermadec, oddalona o 1000 km na północny wschód od Nowej Zelandii w połowie drogi pomiędzy NZ a Tonga. Ma kształt kowadła, jej większość otaczają klify sięgające wysokości 250 metrów, najwyższe punkty wyspy Raoul to Momoukai Peak (516 m. wysokości) oraz drugi wierzchołek o wysokości 498 metrów oddzielone od siebie kalderą wulkanu w której znajdują się trzy jeziora Blue Lake (Niebieskie), Green Lake (Zielone) i najmniejsze Tui Lake. 3000 hektarów Raoul Island tworzy bujny tropikalny las palmowy (palmy nikau i pohutukawa - Metrosideros kermadecensis). W kalderze Raoul wciąż ma miejsce aktywność fumaroliczna.

Ciekawa jest historia osadnictwa na Raoul Island. Wyspę odkrył 16 marca 1793 roku admirał D’Entrecasteaux ze statku "Recherche" i nadał jej nazwę Raoul Island od Josepha Raoula, jednego ze sterników statku. Później (6 marca 1796 roku) dostrzegł ją po raz drugi kapitan statku wielorybniczego "Britannia" W. Raven nazywając ją Sunday Island. Wyspa jest aktywna wulkanicznie. Do eksplozywnych erupcji na Raoul Island dochodziło w latach 1814, 1870, 1964 i 2006.

Już od 1830 roku na wyspie zaczęli osiedlać się pierwsi osadnicy (wielorybnicy) wraz z rodzinami, ale wypłoszyła ich erupcja w 1870 roku. Wraz z nim na wyspę trafiły koty, kozy i szczury wędrowne (Rattus norvegicus przywleczone prawdopodobnie z wraku statku "Columbia River" w 1921 roku), co doprowadziło niemal do całkowitej eradykacji ptaków na Raoul Island. Swojej cegiełki do destrukcji flory i fauny na Raoul dołożył także mały pacyficzny szczur zwany kiore, który dotarł na wyspę wraz z Polinezyjczykami 500 lat temu (ci określali wyspę nazwą Rangitahua). 15 marca 1863 roku kapitan pomalowanej na czarno barki "Rosa Y Carmen" wysadził na Raoul Island 290 miejscowych z Tokelau, Wyspy Wielkanocnej i Wysp Cooka, którzy mieli wykonywać niewolniczą pracę w kopalniach w Peru. Przyszli niewolnicy byli chorzy na dyzenterię (czerwonkę) i umierali, podobnie jak opiekujący się nimi osadnicy. Martwe ciała grzebano na plaży. 150 niewolników umarło w Denham Bay plus dziewięciu osadników zarażonych czerwonką.

W 1878 roku na wyspie osiedlił się wędrowiec i poszukiwacz przygód Thomas Bell z Apia (Samoa) wraz z ośmioosobową rodziną - początkowo familia Bellów mieszkała w Denham Bay, ale potem przenieśli się na North Beach. Najpierw Bellowie prowadzili egzystencję rozbitków żywiąc się czym popadnie: czareczkami (gatunek mięczaka), morskimi ptakami, mięsem ryb i kóz, korzonkami paproci, miękkim miąższem palm nikau. Bell wraz z dwójką najstarszych córek wspinał się na 200 metrowe klify i polował tam na kozy. Miejscowi z Niue pomogli rodzinie Bellów wyciąć busz na wyspie oraz utworzyć wielkie ogrody. Tam Bellowie sadzili drzewa owocowe (m.in. pomarańcze) i inne rośliny, które z czasem stały się gatunkami inwazyjnymi na Raoul Island. Po aneksji wysp Kermadec przez Nową Zelandię Bell dostał jedynie 111 hektarów lądu, więc niezadowolony określił się samozwańczym władcą Raoul Island i archipelagu Kermadec. W kwietniu 1910 roku cyklon zniszczył ogrody Bella zmywając szopę na łodzie i jego składziki do morza. 11 miesięcy później wygłodzonego Bella i jego nielicznych już członków rodziny zabrał z Sunday Island parowiec "Tutanekai".

Ostatnimi osadnikami na wyspie byli Alf Bacon i Bruce Robertson.

Raoul Island jest czynnym wulkanem. Przed erupcją w marcu 1964 roku poziom jeziora kraterowego Green Lake podniósł się o prawie metr, temperatura jego wód wzrosła. Były to wczesne indykatory erupcji oprócz trzęsień ziemi. Erupcja ta zdewastowała wegetację w pobliżu jeziora i pokryła mułem pobliskie tereny. 12 marca 2006 roku na Raoul Island miał miejsce rój trzęsień ziemi. 17 marca o godzinie 8.21 rano doszło do półgodzinnej erupcji Green Lake. W tym samym czasie w okolicy jeziora kraterowego 33-letni Mark Kearney zbierał dane i wykonywał pomiary dotyczące poziomu wód Green Lake i temperatury w celu monitoringu wulkanu. To zadanie zazwyczaj wykonywano w środę, Mark wykonywał je także w feralny piątek, gdyż monitoring został zwiększony z powodu aktywności sejsmicznej. Ciała 33-letniego badacza nigdy nie odnaleziono. Ewakuowano pięciu współpracowników Kearneya. W przypadku tej nagłej erupcji hydrotermalnej jeziora Green Lake nie odnotowano jednak wzrostu poziomu jego powierzchni jako prekursora erupcji tak jak w marcu 1964 roku.

Korzystałem m.in. z tego fascynującego i bardzo szczegółowego reportażu:

https://www.nzgeo.com/stories/island-of-dreams/

12 sierpnia 1986 roku japoński statek "Kinei Maru 10" osiadł na plaży Denham Bay na wyspie Raoul i jego wrak tkwi tam do tej pory.

https://www.raoulandcampbell.org/shipwrecks2/13-shipwrecks-raoul/23-kinei-maru-10-1986

Zdj. wyspy Lydia Syson. Na zdj. Green Lake 21 marca 2006 roku - para unosi się z jeziora kraterowego, otwory erupcyjne zostały zatopione, gdyż poziom jeziora podniósł się o 6-8 metrów. Zdj. Brad Scott/GNS Science. Na zdjęciu z powietrza wyspa Raoul w 1992 roku.

Przykłady bogatej flory i ptasiej fauny Raoul Island:

Kordylina krzewiasta (Cordyline fruticosa, introdukcja z północy), Kermadec Ngaio (Myoporum rapense sub-gatunek kermadecense), kureczka posępna (Porzana tabuensis - ptak, bardzo skryty gatunek), Myrsine kermadecensis, Modrolotka czerwonoczelna (zagrożona wyginięciem papuga endemiczna dla Nowej Zelandii, Cyanoramphus novaezelandiae), Blechnum novae-zelandiae, hibiskus, banany, harbuźnik Sicyos mawhai, palma nikau z Kermadec (Rhopalostylis baueri), Homolanthus polyandrus, endemiczny dla Nowej Zelandii kędziornik (ptak z rodziny miodojadów), Pseudopanax kermadecensis, Zanokcica (Asplenium polyodon), Starzec Senecio kermadecensis, Pouzolzia australis, Melicytus ramiflorus, endemiczny przetacznik Veronica breviracemosa, Scewola Scaevola gracilis obecna także na wyspach wulkanicznych Ha'apai, Ipomoea pes-caprae sub-gatunek brasiliensis, Tung molukański (bardzo wczesna introdukcja, Aleurites moluccana), ptak wodny Faeton czerwonosterny (Phaethon rubricauda) i fregata wielka (Fregata magnificens).

O podmorskiej erupcji wulkanu Havre

Erupcja podmorskiego wulkanu Havre (Nowa Zelandia, Wyspy Kermadec) w lipcu 2012 roku została uznana przez badaczy za największą podmorską (głębkooceaniczną) erupcję ryolitowej magmy. Uformowała ona pumeksową tratwę o powierzchni 400 kilometrów kwadratowych. Kalderę Havre (o średnicy blisko 4.5 km) i jej krawędzie badał w trakcie 11 zanurzeń i zmapował w 2015 roku autonomiczny podwodny robot Sentry, a ROV Jason (zdalnie sterowany pojazd) wykonał 12 nurkowań, robił zdjęcia, kręcił filmy i pobierał próbki. Lawa wydobywała się z 14 otworów erupcyjnych znajdujących się na głębokości od 900 do 1220 metrów, zaobserwowano fragmenty pumeksu o średnicy ponad 9 metrów. Erupcja Havre nie miała charakteru eksplozywnego, lecz lawowy, uformowała kopuły lawowe oraz emitowała popiół i wylewy lawy. Szacuje się że ponad 70% aktywności wulkanicznej na Ziemi ma miejsce pod wodą.

Największą podmorską erupcją była do tej pory erupcja Iriomotejima z 31 października 1924 roku (5 w skali VEI). Czyżby została zdetronizowana?

Link: https://www.marinetechnologynews.com/news/scientists-study-largest-underwater-555883

Niesamowite są zdjęcia aktywności erupcyjnej wulkanu Kadovar (Wyspy Schoutena, Papua Nowa Gwinea) wykonane 8 stycznia 2018 roku z łodzi przez Brandona Busera. Szczelina się przypuszczalnie poszerzyła, znaczący opad popiołu zasypuje wyspę, wokół Kadovar i na wyspie zarejestrowano SO2 (dwutlenek siarki). Dostałem informację od Kevina że w nocy 12 stycznia 2018 roku doszło do silnej erupcji szczeliny u podnóża wulkanu - powstał nowy skrawek lądu na północno-zachodniej stronie wyspy. Ewakuacja wszystkich mieszkańców tej małej wyspy wulkanicznej była właściwym rozwiązaniem. Zdj. Brandon Buser.

Link: https://us4.campaign-archive.com/?u=0391e5b77b3ec8dc327e96e6d&id=062c8e36be

EDIT: Po silnym trzęsieniu ziemi w Hondurasie (magnituda 7.6) mamy pierwszy w historii pomiarów rój trzęsień ziemi pod uśpionym wulkanem Tenorio w Kostaryce. Z tego powodu Park Narodowy Tenorio został czasowo zamknięty. Wulkan jest aktywny fumarolicznie, ale brak danych o jego erupcjach w czasach historycznych.

Trzy erupcje wulkanu Monowai Seamount w październiku 2014

O podmorskich wulkanach rzadko wspominam, ale czasem trzeba. W drugiej połowie października 2014 roku podmorski grzbiet Monowai zlokalizowany między archipelagami Tonga i Kermadec 1500 km na północny wschód od Nowej Zelandii wybuchł trzykrotnie. Erupcje wulkanu wykryto poprzez nietypowe fale sejsmiczne tzw. fale-T (T-wave), które rozchodzą się w oceanie. Owe fale-T zarejestrował sejsmograf w Rarotonga (Polinezja Francuska). Przelot nad Monowai 31 października 2014 roku potwierdził wizualnie erupcję Monowai. Monowai jest jednym z najaktywniejszych pacyficznych podwodnych wulkanów. Składa się z owalnej kaldery o średnicy 11 x 8.5 km i głębokości 1500 metrów. Na jej południowo-zachodniej krawędzi znajduje się stratowulkan o wysokości 1000 metrów z licznymi niewielkimi pasożytniczymi stożkami na zboczach. Ostatnią erupcję Monowai zarejestrowano w sierpniu 2012 roku. Przebarwienie powierzchni wody, intensywne bąble gazu czy obszary turbulentne to oznaki podmorskiej erupcji.

Tangaroańska: nowy typ erupcji wulkanicznej

Jak wiadomo erupcje wulkaniczne zasadniczo dzielą się na erupcje efuzywne i eksplozywne. Ale może istnieć jeszcze jeden typ erupcji mający miejsce na dnie oceanów. "Nature Geosciences" sugeruje, że istnieje nowy typ erupcji nie mający charakteru eksplozywnego (nie ma fragmentacji), ani efuzywnego (brak wylewu lawy). Produktem tych podwodnych erupcji jest 'pływająca wulkaniczna pumeksowa piana', która zaczyna stygnąć wolno docierając do powierzchni. Nazwa takowej erupcji to Tangaroan (tangaroańska). Taką aktywność naukowcy z UK i Nowej Zelandii przebadali w warstwach tefry z podwodnego wulkanu Macauley (Wyspy Kermadec). Do znaczącej erupcji Macauley doszło 6100 lat temu. Większość kaldery wulkanu znajduje się pod wodą za wyjątkiem wysepki Macauley (na zdjęciu). Naukowcy przebadali pumeks zarówno na lądzie, jak i na dnie mierząc jego gęstość, kształt i rozmiar bąbli - pumeks podmorski różnił się od tego na wysepce pod kątem zakresu dystrybucji gęstości (węższy na lądzie, szerszy na dnie) oraz tekstury. Naukowcy sugerują, że wulkaniczny materiał odpada jako pływające bąble (pęcherzyki) lawy. Nie dochodzi do fragmentacji tak jak w przypadku erupcji eksplozywnych. Owe bąble są też zbyt pływające, aby uformować wylewy lawy na dnie morskim. Nadal nie wiemy zbyt dużo o mechanizmach rządzących podmorskimi erupcjami wulkanicznymi.

Wczoraj (25 stycznia) wykryto anomalię SO2 nad wulkanem Ubinas w Peru.

Podmorska erupcja w pobliżu Wysp Kermadec

400 km na zachód od Raoul Island (Wyspy Kermadec) doszło do podmorskiej erupcji wulkanicznej, która utworzyła ogromną tratwę pumeksu prawie wielkości Belgii o długości 463 km oraz szerokości 55 km. Musiała być zatem intensywna. W dryfujący pumeks wpłynął statek marynarki wojennej na północ od Auckland (Nowa Zelandia). W pierwszej chwili wulkanolodzy przypuszczali, iż wybuchł wulkan MONOWAI SEAMOUNT na północny wschód od Raoul Island, ale w tej chwili nie jest to pewne.

Wulkan Tongariro spokojny. Naukowcy z GNS mierzą wzrost poziomu SO2 i innych wulkanicznych gazów, co sugeruje akumulację magmy. Erupcja freatyczna z 6 sierpnia może być prekursorem większej magmowej erupcji. Czekamy.

Z kolei White Island produkuje słaby obłok erupcyjny sięgający wysokości 100 metrów. Świadkowie wskazują na obecność wulkanicznych błyskawic. Brawo, Nowa Zelandia!

EDIT: Wiadomość z ostatniej chwili. Naukowcy z GNS twierdzą, że zidentyfikowali skąd pochodzi gigantyczna tratwa pumeksu, która przemieszcza się w kierunku południowym ku Nowej Zelandii. Z uprzednio nieaktywnej kaldery wulkanu HAVRE w pobliżu wyspy Curtis (Curtis Island) w archipelagu Kermadec. W dniach 17-18 lipca 2012 roku wykryto rój 157 trzęsień ziemi w tym obszarze. Do erupcji wulkanicznej Havre doszło w dniach 18-19 lipca 2012 roku, o czym świadczyła chmura erupcyjna, pumeks i odbarwiona woda. Erupcja spauzowała na jakiś czas, po czym rozpoczęła się na nowo około 11 sierpnia.

Wzrost i zapadanie się Monowai Seamount

Zlokalizowany pomiędzy Tonga a Wyspami Kermadec podmorski wulkan MONOWAI SEAMOUNT rośnie i zapada się z dynamiczną częstotliwością. Według raportu MSNBC naukowcy prowadzili badania Monowai w połowie maja 2011 roku dostrzegli żółto-zieloną wodę i gazowe bąble nad podmorskim wulkanem. Statek "R/V Sonne" przepłynął przez plamę odbarwionej wody; dało się odczuć odór zgniłych jaj. Tydzień później stacja sejsmiczna na Wyspach Cooka wykryła pięciodniowy rój sejsmiczny związany z erupcją Monowai Seamount. Posługując się zaawansowanymi urządzeniami do pomiarów głębokościowych i prezentacji graficznych morskiego dna naukowcy stwierdzili, iż ogromna część zbocza wulkanu - wielkości 630 basenów olimpijskich zapadła się, jednocześnie wierzchołek wulkanu urósł na wysokość 79 metrów. Utworzył się nowy wulkaniczny stożek. I to zaledwie w ciągu 2 tygodni. Pulsująca natura wzrostu i zapadania się podmorskich wulkanów zadziwia i zachwyca - tak jakby te ukryte bestie głęboko oddychały (wdech i wydech). Monowai Seamount jest jednym z najbardziej aktywnych podmorskich wulkanów. Jego erupcje notowano w latach 1944?, 1977-79, 1980, 1982, 1986, 1988, 1990-91, 1995, 1996, 1997, 2002, 2003, 2005, 2009, 2011, 2012, 2014.

Wyspy Kermadec

MACAULEY ISLAND - Druga największa wyspa grupy Kermadec stanowi wierzchołek podmorskiego wulkanu, którego podstawa znajduje się na głębokości 900 metrów. Najwyższym punktem wyspy jest Mount Haszard (238 m) formujący część krawędzi kaldery. Na południu wyspy znajdują się młode kratery powstałe na skutek erupcji freatycznych. Ostatnia erupcja wulkanu w roku 4360 p.n.e plus minus 200 lat. 1 grudnia 1887 roku doszło do podwodnej erupcji 22 km od wyspy Macauley.

Wyspy Kermadec

RAOUL ISLAND - Raoul Island, największa (wymiary 10 na 6 km) i najbardziej wysunięta na północ wyspa archipelagu Kermadec ma kształt kowadła. Na Raoul Island znajduje się kaldera o szerokości 3.3 km oraz trzy jeziora Green Lake, Blue Lake i Tui. Erupcje na wyspie freatyczne, tworzące efemeryczne wysepki w kalderze Denham. 17 marca 2006 roku o godzinie 8.21 rano doszło do silnej erupcji wulkanicznej w jeziorze Green Lake. W jej wyniku zginął 33-letni naukowiec Mark Kearney pobierający akurat próbki wody dla zmierzenia temperatury. Popiół pokrył połowę wyspy. Erupcje na Raoul Island w latach 1814, 1845, 1870, 1872, 1964-65 (na zdjęciu), 2006.

Wyspy Kermadec

CURTIS ISLAND - Curtis Island leży w odległości 0.5 km od Cheesman Island (Wyspy Kermadec) i stanowi wzniesienie podwodnego wulkanu. Wysepka mierzy 800 na 500 metrów. W kraterze wulkanu znajdują się aktywne fumarole. Przypuszczalna erupcja Curtis Island w 1936 roku. Studia geologiczne na wyspie wykazały wzrost jej powierzchni o 18 metrów w ciagu ostatnich 200 lat, w tym o 7 metrów w latach 1929-1964.