Argentyna

ARACAR - Wysoki wulkan stożkowy (6082 m) w północno-zachodniej Argentynie. Posiada niezerodowany krater erupcyjny o wymiarach 1.5 km, w którym znajduje się niewielkie jezioro kraterowe. 28 marca 1993 roku z wioski Tolar Grande oddalonej 50 km na południowy wschód od wulkanu zaobserwowano obłok popiołu bądź pary. Jest to jedyny niepotwierdzony ślad aktywności andezytowego stratowulkanu Aracar w czasach historycznych.

Halmahera, Indonezja

TARAKAN - 18 kilometrów na północny wschód od aktywnego wulkanu Dukono na wyspie Halmahera znajduje sie wulkan Tarakan, który tworzą dwa stożki Tarakan Lamo i Tarakan Itji (wyższy ma wysokość 318 metrów). Wymiary ich kraterów 800 na 500 metrów i o głębokościach 160 i 125 metrów. Tarakan to bazaltowy wulkan w wieku holoceńskim. Brak danych o jego erupcjach.

Flores, Indonezja

WAI SANO - W zachodniej części wyspy Flores (Indonezja) jest położona kolista kaldera Wai Sano o szerokości 2.5 km na 3.5 km. W kalderze znajduje się duże jezioro. Na jego południowo-wschodnim brzegu natkniemy się na dwie solfatary. Wiek wulkanu: Holocen. Brak danych o jego erupcjach.

Indonezja

PULAU WEH - Na północno-zachodnim krańcu Sumatry (na Morzu Andamańskim) znajduje się wysepka Pulau Weh z wygasłym wulkanem o wysokości 617 metrów. Podwodne fumarole są na głębokości 9 metrów, a w dżungli za Jaboi wznosi się wulkaniczny stożek. Ostatnia erupcja wulkanu w plejstocenie. Trzy obszary solfatar na wyspie. Pulau Weh była kiedyś połączona z Sumatrą, lecz oderwała się od niej po erupcji wulkanu.

Mongolia

TARYATU-CHULUTU - Wulkaniczny obszar Taryatu-Chulutu jest położony w północno-środkowej Mongolii 240 km na zachód od Ułan Bator. Składa się z szerokiego na 180 metrów krateru Khorog, sześciu holoceńskich stożków (np. Khorog i Dzan Tologai) oraz wylewów lawy. Ostatnia erupcja: 2925 p.n.e.

Chile

HUDSON - Położony w chilijskich Andach stratowulkan Hudson (1905 m) posiada prawie kolistą kalderę o szerokości 10 km, w której znajduje się lód z lodowca. W 1991 roku wulkan wybuchł potężnie - była to jedna z najsilniejszych erupcji XX wieku. Największe wcześniejsze erupcje wulkanu miały miejsce 6700 lat temu i 3600 lat temu. W 1970 roku rozpoczęła się aktywność wulkanu, która stopiła części lodowca podwyższając poziom wód rzek i doprowadzając do identyfikacji wielkiej kaldery. W sierpniu/wrześniu 1971 roku erupcja w skali VEI = 3 w północno-zachodnim obszarze kaldery wyrzuciła popiół w powietrze i stopiła znaczną część lodowca powodując lahary. Zginęło 5 osób.

Erupcja z 1991 roku rozpoczęła się 8 sierpnia o godzinie 18.20 lokalnego czasu. Freato-magmowe eksplozje w północno-zachodniej części kaldery spowodowały powstanie szerokiej na 400 metrów dziury w lodowcu, a lawa zaczęła wypływać z długiej na 4 km szczeliny. Paroksyzm wulkanu nastąpił 12 sierpnia: pliniańska erupcja o sile 5 w skali VEI uformowała szeroki na 800 metrów krater w południowo-zachodniej części kaldery. 13 sierpnia kolumna erupcyjna sięgnęła wysokości 16 km. Popiół opadł na oddalone 1000 km od wulkanu Falklandy i pokrył 100 000 km kwadratowych obszaru południowej Patagonii. Uszkadzał domy i drogi w wiosce Los Antiguos znajdującej się 100 km na południowy wschód od Hudson. 250 ton rocznego zbioru wiśni zostało zniszczone przez wybuch. Padały owce po zjadaniu pokrytej popiołem trawy. Setki owczych farm zostało opuszczonych w rejonie Santa Cruz w Argentynie. Opad śniegu był gwałtowniejszy niż zwykle. Na skutek wcześniejszej silniejszej erupcji Pinatubo na Filipinach wybuch wulkanu Hudson nie został zauważony przez media, choć także i on przyczynił się do globalnych zmian klimatycznych i powiększenia dziury ozonowej nad Antarktydą.

Erupcje Hudson: 8010 p.n.e?, 4960 p.n.e plus minus 150 lat, 4750 p.n.e?, 3890 p.n.e plus minus 500 lat, 2250 p.n.e, 1890 p.n.e?, 790 p.n.e plus minus 75 lat, 120 p.n.e plus minus 200 lat, 390 plus minus 150 lat, 860 plus minus 100 lat, 1740 plus minus 150 lat, 1891, 1971, 1991, 2011.

Alaska

NOVARUPTA - Uformowana w trakcie gigantycznej erupcji z 1912 roku kopuła lawowa Novarupta ('nowa erupcja') o wysokości 840 metrów. W trakcie erupcji Novarupta wyrzuconych zostało 12 km sześciennych lawy i uformowana została powyższa kopuła lawowa. Lawa została wydrenowana spod wulkanu Katmai 10 km na wschód od Novarupta powodując zapadnięcie się jego szczytu i powstanie kaldery o wymiarach 3 x 4 km. W trakcie erupcji zostały zniszczone Broken Mountain i Baked Mountain.

Alaska

KATMAI - Stratowulkan Katmai (2047 m) położony w Górach Aleuckich składa się z kaldery o wymiarach 4.5 na 3 km, którą wypełnia jezioro. Najpotężniejsza erupcja XX wieku w skali VEI (Wulkaniczny Indeks Eksplozywności) = 6 przez wiele lat przypisywana była Katmai, lecz badania naukowe udowodniły, iż do doszło do erupcji kopuły lawowej Novarupta. Katmai jest jednym z pięciu otworów erupcyjnych otaczających Novarupta. Zbudowany jest z wylewów lawy i materiałów piroklastycznych.

Erupcja z 6 czerwca 1912 roku trwała 60 godzin. Mieszkańcy Juneau oddalonego o 750 mil od wulkanu słyszeli jej monstrualny huk. Mroczne i wysokie kolumny gazów i tefry zasnuły niebo. Pobliski obszar został kompletnie zdewastowany, a wulkan wyrzucił z siebie ponad 30 kilometrów sześciennych materiału wulkanicznego - trzy razy więcej niż erupcja Pinatubo w 1991 roku. Miasteczko Kodiak na wyspie Kodiak 100 mil od Katmai przez trzy dni pokrywał popiół. Przerażeni mieszkańcy barykadowali się w domach, lecz niektóre dachy zawalały się pod ciężarem popiołu. Na zewnątrz popiół oślepiał, utrudniał oddychanie, blokował dostęp promieni słonecznych powodując ciemność.

Spływy piroklastyczne zeszły 20 km doliną Knife Creek i górną Ukak River. Dolina Knife Creek została kompletnie wypełniona popiołem formując płaski i zasnuty oparami pary obszar 120 km kwadratowych nazwany Doliną Dziesięciu Tysięcy Dymów. Chmura popiołu sięgnęła wysokości 20 mil, przenoszona przez wiatr w kierunku zachodnim przez południe Alaski, zachodnie rejony Kanady, liczne stany USA itd. 17 czerwca dotarła do Afryki.

Jednak tak silnie nie wybuchł Mount Katmai...

W trakcie erupcji ogromna ilość magmy została wydrenowana spod Katmai, którego wierzchołek nie mając oparcia zapadł się do komory magmowej, co z kolei przyczyniło się do powstania kaldery zapadliskowej Katmai. Magma dotarła natomiast do oddalonej od Katmai o 10 km na zachód czarnej kopuły lawowej Novarupta i to przez nią została wyrzucona (12-15 km sześciennych magmy produkujących blisko 35 km sześciennych tefry).

Erupcja Katmai z 1912 roku (skala VEI = 3, przypuszczalnie obejmowała freatyczne eksplozje i uformowanie dacytowej kopuły lawowej Horseshoe Island).
Erupcja Novarupta (skala VEI = 6, najpotężniejsza erupcja XX wieku).

Krajobraz po erupcji Pinatubo

Niemal jak nuklearna zima.

Filipiny

PINATUBO - Uśpiony stratowulkan Pinatubo (1486 m) na wyspie Luzon (Filipiny) zasłynął w 1991 roku drugą najpotężniejszą erupcją XX wieku (po erupcji Katmai/Novarupta w 1912 roku). Przed tym wybuchem Pinatubo wznosił się na wysokość 1745 metrów. 42 kilometry na zachód od Pinatubo znajduje się wygasły wulkan Arayat, częstokroć mylony z Pinatubo. Gigantyczna erupcja Pinatubo z 1991 roku miała w skali VEI (Volcanic Explosivity Index) = 6, była zatem dziesięciokrotnie silniejsza od erupcji Mount Saint Helens w 1980 roku.

Ultra-plinańska erupcja Pinatubo z 1991 roku

16 lipca 1990 roku potężne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7.7 nawiedziło środkową część wyspy Luzon. Wulkanolodzy podejrzewali, iż mogło się ono przyczynić do kolosalnej erupcji Pinatubo, ale nie da się tego jednoznacznie udowodnić. Dwa tygodnie później lokalni mieszkańcy zauważyli emisję pary z wulkanu, ale naukowcy przybyli na miejsce dostrzegli jedynie niewielkie osuwiska. 15 marca 1991 roku przez okres dwa tygodni dawały się odczuć roje wstrząsów sejsmicznych. 2 kwietnia 1991 roku para i popiół eksplodowały z długiej na 1.5 km szczeliny znajdującej się na północnych zboczach Pinatubo. 3 kwietnia odnotowano 200 małych trzęsień ziemi pod wulkanem. 13 maja wulkan zaczął emitować dwutlenek siarki, co świadczyło o tym, że płynna magma wznosi się ku otworom erupcyjnym. 1 czerwca trzęsienia ziemi miały miejsce na głębokości 5 km pod wulkanem. 7 czerwca 1991 roku odnotowano 1500 wstrząsów sejsmicznych. Chmura popiołu na wulkanem wzniosła się na wysokość 8 km. Miały miejsce pierwsze erupcje magmowe; na powierzchnię wydostaje się lawa formując niewielką kopułę w odległości 1 km na północny zachód od głównego krateru. 9 czerwca na nowo rozpoczyna się emisja dwutlenku siarki. Ze zboczy wulkanu schodzą pierwsze gorejące chmury. Dochodzi do gwałtownej erupcji popiołu. 12 czerwca kolumna erupcyjna nad wulkanem sięga wysokości ponad 19 km. 13 czerwca o 8.41 dochodzi do trzeciej wielkiej erupcji - pióropusz popiołu sięga wysokości 24 km. Trwają wstrząsy sejsmiczne. 14 czerwca o 1.09 dochodzi do kolejnej gwałtownej eksplozji Pinatubo. W ciągu 15 minut kolumna erupcyjna sięga wysokości 21 km. Spływy piroklastyczne z wulkanu dewastują doliny. 15 czerwca 1991 roku dochodzi do paroksyzmalnej erupcji Pinatubo. 75 km na północ od wulkanu przechodzi tajfun Yunya. O 3.39 po południu rozpoczyna się trzygodzinna najgwałtowniejsza faza erupcji. Chmura popiołu sięga wysokości aż 34 km. Z otworu erupcyjnego schodzą spływy piroklastyczne, które docierają na odległość do 16 km. Deszcze związane z tajfunem powodują gigantyczne lahary. Nad środkowym obszarem wyspy Luzon zapada kompletna ciemność. O 4.30 wierzchołek Pinatubo zaczyna się zapadać. Trwa ewakuacja ludzi z obszarów do 40 km od wulkanu. O 10.34 w nocy główna erupcja się kończy.

Skutki erupcji Pinatubo z 1991 roku

740 zabitych przez m.in zawalanie się przysypanych popiołem dachów budynków.
Uformowanie szerokiej na 2.5 km kaldery zapadliskowej i obniżenie wulkanu o 260 metrów.
Popiół wulkaniczny dociera do stratosfery i w ciągu roku okrąża Ziemię.
Spadek globalnych temperatur w roku 1992 o 0.5 stopnia Celsjusza.
Lasy pogrzebane pod głębokimi od 50 do 200 metrów zwałami popiołu i pumeksu.
Dotkliwe zniszczenia budynków i infrastruktury. 8000 domów zniszczonych, 75 000 uszkodzonych.
Szkody wycenione na 450 milionów dolarów.
Ponad dwa miliony mieszkańców Filipin odczuło skutki tej monstrualnej detonacji.
Lahary (potoki błota), niosące śmierć i niszczące domy, szkoły, drogi, lasy, pola uprawne.

Po 15 czerwca wulkan kontynuował do sierpnia 1991 roku niewielkie eksplozje popiołu. W lipcu 1992 roku w powstałej po erupcji kalderze zaczęła się formować kopuła lawowa, która obecnie tworzy wysepkę na jeziorze kalderowym. W styczniu 2004 roku wody jeziora zmieniły kolor. Od 1992 roku Pinatubo drzemie.

Erupcje Pinatubo: 33000 lat temu, 15000 lat temu, 7460 p.n.e plus minus 150 lat, 7030 p.n.e plus minus 300 lat, 3550 p.n.e?, 1050 p.n.e plus minus 500 lat, 1450 plus minus 50 lat, 1991, 1992.

Filipiny

TAAL - Niewysoki stratowulkan (400 m) na wyspie Luzon (Filipiny), oddalony 50 km od Manili. Składa się z wyspy położonej w jeziorze Taal, które znajduje się w kalderze o wymiarach 25-30 km uformowanej wskutek czterech gwałtownych eksplozywnych erupcji wulkanicznych 500 000 do 100 000 lat temu. Na Wulkanicznej Wyspie (Volcanic Island) znajduje się jezioro zwane Crater Lake (Jezioro Kraterowe), na którym znajduje się mała wysepka Wulkaniczny Punkt (Volcanic Point) czyli mamy Wulkaniczny Punkt na Jeziorze Kraterowym na wyspie Taal położonej na jeziorze Taal położonym na wyspie Luzon. Uff... Od czasu erupcji z 1572 roku sześć wybuchów Taal przyniosło ofiary śmiertelne wśród ludzi. Erupcja Taal w 1911 roku uśmierciła 1334 osoby i wyprodukowała popiół, który dotarł aż do Manili. Erupcja z 1965 roku przyczyniła się do powstania zimnych laharów, które zabiły 100 ludzi we wioskach na brzegach jeziora Taal. Erupcje z lat 1968 i 1969 obejmowały aktywność strombolijską i wyprodukowały wielki wylew lawy, który dotarł do brzegu jeziora Taal. Owocem erupcji z 1977 był mały stożek wulkaniczny we wnętrzu głównego krateru. Od 1991 roku Taal wykazuje oznaki aktywności: silna aktywność sejsmiczna, gejzery błotne, wzrost temperatury jeziora Taal, zniekształcenia gruntu. Jednak temperatura wód jeziora nie zawsze wzrasta przed erupcją.

Erupcje Taal: 1572, 1591, 1609, 1634, 1635, 1641, 1645, 1707, 1709, 1715, 1716, 1729, 1731, 1749, 1754, 1790, 1808, 1825, 1842, 1873, 1874, 1878, 1885?, 1903, 1904, 1911, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1976, 1977.

Gwatemala

AGUA - Symetryczny stratowulkan o wysokości 3760 metrów w południowej Gwatemali. Oddalony jest o 5-10 km od miasta Antigua Guatemala. Posiada krater o średnicy 250 metrów, obrośnięty roślinnością. Na jego niższych zboczach uprawiana jest kawa. Brak danych o erupcjach Agua w czasach historycznych. W 1541 roku lahar z wulkanu doprowadził do zagłady ówczesną stolicę Gwatemali (obecnie Ciudad Vieja). Zginęło ponad 600 ludzi. Błotny potok z Agua był podobny do laharu z wulkanu Casita (1998 rok), który powstał w czasie huraganu Mitch. Stąd nazwa wulkanu Agua (czyli woda) w odróżnieniu od pobliskiego czynnego wulkanu Fuego (czyli ogień). Co prawda Agua nie jest aktywny od XVI wieku, ale niesie za sobą niebezpieczeństwo powstawania lawin błotnych.

Jawa, Indonezja

MERAPI - Najaktywniejszy wulkan Indonezji i jeden z najniebezpieczniejszych wulkanów na Jawie, a także na świecie. Merapi mierzy 2968 metrów i znajduje się w pobliżu miasta Yogjakarta (środkowa Jawa). Tysiące ludzi zamieszkują jego zbocza. Merapi wybucha regularnie od 1548 roku, posiada aktywną kopułę lawową produkującą spływy piroklastyczne. Wiek Merapi: koniec plejstocenu. Większość erupcji Merapi powoduje zawalanie się andezytowej kopuły lawowej, czego następstwem są niebezpieczne spływy piroklastyczne wędrujące z prędkością 110 km/h na odległość 6-7 km po zboczach wulkanu i zbierające krwawe żniwo. Co dwa-trzy lata zdarzają się mniejsze erupcje Merapi, a większe co 10-15 lat. Ofiary śmiertelne przyniosły wybuchy wulkanu w latach 1006, 1786, 1822, 1872 i 1930 - w tym roku wulkan zniszczył 14 wiosek i zabił spływami piroklastycznymi 1369 ludzi. 28 grudnia 1822 roku gorący lahar z Merapi zniszczył 4 wioski i uśmiercił 100 osób. 22 listopada 1994 roku gorący gaz pochodzący z erupcji przyczynił się do 64 ofiar śmiertelnych w mieście Muntilan. Między 11 a 19 lipcem 1998 roku 128 gorejących chmur zeszło ze zboczy Merapi - nie ma na świecie drugiego takiego wulkanu produkującego tyle spływów piroklastycznych. 10 lutego 2001 roku erupcja Merapi objęła trwający pół godziny spływ piroklastyczny. Miało miejsce zawalenie się kopuły lawowej, czego następstwem było wyrzucenie popiołu na wysokość 5 km i kolejne gorejące chmury.

W kwietniu 2006 roku sejsmiczność wulkanu wzrosła. Lokalne władze apelowały o przygotowanie mieszkańców sąsiadujących z wulkanem wiosek do ewakuacji. Na początku maja lawa zaczęła wypływać z wulkanu, 11 maja wypływ lawy stał się regularny, nieprzerwany, 13 maja zarządzono ewakuację ludzi. W połowie maja wulkan się uspokoił. 27 maja 2010 roku trzęsienie ziemi o magnitudzie 5.6 nawiedziło rejon Yogjakarty zabijając 5750 ludzi, raniąc kolejne 38560. Owocem trzęsienia ziemi były także wysokie na 8 metrów fale tsunami, które uderzyły w południowe wybrzeża Jawy. Zaczęto bać się nadchodzącej erupcji Merapi. 6 czerwca 2006 roku z górnych zboczy wulkanu w kierunku Kaliadem zaczęły płynąć potoki lawy i gorejące chmury. Zginęły dwie osoby.

Erupcje Merapi: 2013, 2010, 2007, 2006, 2001-02, 1992-98, 1972-90, 1971, 1967-69, 1961, 1953-58, 1948-49, 1944-45, 1942-43, 1939-40, 1933-35, 1930-31, 1924, 1923, 1922, 1920-21, 1918, 1915, 1909-13, 1908, 1906-07, 1905, 1902-04, 1902, 1897, 1894, 1893, 1891, 1889, 1888, ?1885, 1883-84, 1878-79, 1872-73, 1872, 1869, 1865-67, 1862-64, ?1854, 1849, ?1848, 1846-47, 1846, 1840, 1837-38, 1832-35, 1828, 1822-23, 1820-22, 1812-13, 1810, 1807, 1797, 1786, 1755, 1752, 1745, 1678, 1677, 1672, 1663, 1658, 1587, 1584, 1560, 1554, 1548, 1006, 7630 p.n.e.

Gwadelupa

SOUFRIERE - Stratowulkan Soufriere (La Grande Soufriere) o wysokości 1467 metrów znajduje się na Gwadelupie (francuskim terytorium zamorskim). To najwyższy szczyt archipelagu Małych Antyli. Otwór erupcyjny wulkanu składa się ze spłaszczonej kopuły lawowej oraz z kopuł lawowych na południowych zboczach. Niewielkie erupcje freatyczne wulkanu w 1976 roku doprowadziły do ewakuacji mieszkańców stolicy wyspy Basse-Terre, która leży pod wulkanem. W trakcie tej erupcji, po ewakuacji Basse-Terre, znany niemiecki filmowiec Werner Herzog nakręcił poruszający dokument "Soufriere" (1977), w którym on i jego ekipa wędrują wymarłymi ulicami miasta pragnąc odnaleźć tych, co pozostali czekając na śmierć. Erupcje La Grande Soufriere: 1690?, 1696, 1797, 1798-99, 1809-12, 1837-38, 1903, 1956, 1976-77.

Na wyspie Montserrat znajduje się trzeci aktywny wulkan Soufriere Hills, który zostanie opisany kiedy indziej.

Saint Vincent

LA SOUFRIERE - Wysoki na 1234 metry wulkan La Soufriere ('kopalnia siarki') jest najwyższym szczytem karaibskiej wyspy Saint Vincent. W trakcie jego eksplozywnych erupcji 4300 lat temu uformowana została zajmująca większość Saint Vincent tzw. Formacja Żółtej Tefry. W kraterze o szerokości 1.6 km tego najmłodszego, tudzież najbardziej wysuniętego na północ wulkanu wyspy znajduje się jezioro. W 1718 roku doszło do pierwszej erupcji wulkanu La Soufriere odnotowanej w czasach historycznych, potem wulkan wybuchał gwałtownie w 1812 i 1880. Erupcja z 6 maja 1902 roku (na kilka godzin przed zrównaniem z ziemią miasteczka Saint Pierre przez wulkan Mount Pelee) zabiła 1680 mieszkańców północnego krańca Saint Vincent. Zapoczątkowała ją trwająca bez mała 15 miesięcy aktywność sejsmiczna wulkanu, po czym doszło do serii freatycznych i freato-magmowych eksplozji. 7 maja po południu ze zboczy wulkanu zeszła czarna chmura, która zabijała i niszczyła wszystko na swojej drodze.

Ostatnia jak dotąd erupcja La Soufriere w kwietniu 1979 roku przyczyniła się do ewakuacji 17 000 mieszkańców północnego krańca wyspy. Towarzyszyły jej wielkie chmury popiołu, wylewy lawy i gorące piroklastyczne lawiny, z których największa spłynęła 14 kwietnia doliną rzeki Larikai aż w do morza. Do listopada 1979 roku w kraterze La Soufriere formowała się kopuła lawowa.

Erupcje La Soufriere w latach: 2380 p.n.e plus minus 100 lat, 2310 p.n.e plus minus 100 lat, 2200 p.n.e plus minus 150 lat, 2135 p.n.e plus minus 50 lat, 2020 plus minus 75 lat, 1600 p.n.e plus minus 75 lat, 750 p.n.e plus minus 100 lat, 530 p.n.e plus minus 75 lat, 905 plus minus 75 lat, 1325 plus minus 75 lat, 1395 plus minus 75 lat, 1480 plus minus 150 lat, 1550 plus minus 50 lat, 1640 plus minus 50 lat, 1718, 1784, 1812, 1814, 1880, 1902-03, 1971-72, 1979.