Erebus - piękno lodowatego piekła

Od dawna fascynował mnie najbardziej aktywny wulkan Antarktydy - Erebus na wyspie Rossa. Erebus jest klasyfikowany jako poligenetyczny stratowulkan, a to oznacza, iż jego dolna połowa stanowi tarczę, a górna strato-stożek. W kraterze tego olbrzyma (3794 metry wysokości) znajduje się aktywne jezioro lawy - monitorowane od 1972 roku. Jego aktywność obejmuje umiarkowane eksplozje oraz erupcje strombolijskie z bombami wulkanicznymi wyrzucanymi ponad krawędź krateru. Lecz już w momencie odkrycia w 1841 roku przez Sir Jamesa Clarka Rossa wulkan był w stanie erupcji. Wyspa Rossa jest uformowana przez cztery wulkany, z których jedynie Erebus uchodzi za czynny. Obecnie na wyspie znajdują się nowozelandzka baza Scott i amerykańska stacja badawcza McMurdo.

Powrót z Teneryfy plus wulkaniczne niusy

Wróciłem z Teneryfy. Podstawowy cel został zrealizowany: wspinaczka na Pico del Teide. Galeria z Parku Narodowego Pico del Tiede, Garachico plus wulkaniczne stożki Teneryfy wkrótce, teraz zajmiemy się niusami wulkanicznymi z tygodnia mojej absencji.

Wieczorem o 11 lokalnego czasu 5 grudnia 2011 roku obudził się wulkan Gamalama na indonezyjskiej wyspie Ternate. Gamalama jest bardzo aktywnym wulkanem - ostatnia jego niewielka erupcja miała miejsce w 2007-08 roku. Popiół z erupcji pokrył wyspę Ternate. 4 grudnia 2011 roku odnotowano 47 płytkich trzęsień ziemi na wulkanie. Erupcja Gamalama wyprodukowała lahary - mobilne masy błota o konsystencji cementu oraz małe gorejące chmury. Mimo wszystko nie miała miejsca masowa ewakuacja ludzi.

Inny indonezyjski wulkan Sundoro został objęty 6 grudnia drugim stopniem alarmu po stwierdzeniu wzrostu jego aktywności sejsmicznej. 2 kilometrowa strefa zagrożenia rozciąga się wokół wulkanu. Ostatnia erupcja tego jawajskiego wulkanu miała miejsce w 1971 roku.

Zintensyfikowała się aktywność erupcyjna wulkanu Tungurahua w Ekwadorze. Chmury erupcyjne nad wulkanem sięgają wysokości 3-5 km. Mają miejsce niewielkie spływy piroklastyczne, a popiół opada na pobliskie wioski Palitahua, Runtún, Cusúa, Pillate i Juive.

Erupcja wulkanu błotnego na Tajwanie

Tajwańska kopuła mułowa Wandan wybuchła w piątek po roku uśpienia wyrzucając muł na wysokość do 2 metrów. Znajdujący się w prowincji Pingtung wulkan błotny jest jednym z 17 w Tajwanie. Mieszkańcy widzieli buchające na skutek spalania gazów płomienie. Muł ochlapał groby na publicznym cmentarzu i pole kukurydzy. Erupcja miała miejsce na południe od miasta Wandan.

1991: erupcja globalna - Pinatubo

Erupcja wulkanu Pinatubo z dnia 15 czerwca 1991 roku miała wymiar globalny. Po pierwsze, była ona wielkim sukcesem w zakresie monitorowania aktywności wulkanicznej - dzięki pracy wulkanologów uniknięto hekatomby ofiar i zniszczeń. Po drugie, erupcja Pinatubo spowodowała trwający przez 4-5 lat tzw. efekt 'Pinatubo' przejawiający się w ochłodzeniu ziemskiego klimatu. Staranne monitorowanie wulkanu przed jego finalną fazą erupcyjną przyczyniło się do ocalenia tysięcy istnień ludzkich i zaoszczędzenia sumy ponad 56 milionów dolarów. Erupcja wulkanu Pinatubo miała siłę kataklizmu - 6 w skali VEI. Była to najpotężniejsza erupcja XX wieku obok erupcji Santa Maria (Gwatemala, 1902 rok) i Katmai/ Novarupta (Alaska, 1912). W czasie jej trwania wyrzuconych zostało 10 km sześciennych tefry. Ogromne ilości dwutlenku siarki (w dniach 15-16 czerwca 1991 roku 18 500 kiloton) dostały się do górnej atmosfery blokując promienie słonecznie, które przestały docierać do powierzchni Ziemi. Globalny klimat uległ oziębieniu o 0.25 stopni Celsjusza. Lahary po erupcji miały miejsce na długo po jej zakończeniu. Obecnie nowy krater wulkanu Pinatubo wypełnia jezioro kraterowe - popularny cel wycieczek turystycznych. Patrząc z perspektywy czasowej kolosalne erupcje Pinatubo miały miejsce w niezwykle długich, sięgających tysięcy lat interwałach czasowych. Zatem prędko ta bestia się nie rozbudzi, choć nigdy nie mów nigdy. 15 czerwca został na Filipinach uznany za dzień Pinatubo - aby upamiętnić erupcję wulkanu z 1991 roku i śmierć 740 osób zabitych przez lahary i choroby. Gdzieś tam na naszej planecie wśród setek czynnych i drzemiących wulkanów znajduje się drugi 'Pinatubo', który wybuchnie z podobną miażdżącą siłą w XXI wieku, za rok, dwa, 10 lat...

EDIT: W związku z moim wylotem na Teneryfę w dniach 3-10 grudnia nie będę aktywny na blogu. Monitorujcie wulkany: Etna (kiedy kolejny paroksyzm?), El Hierro, Tungurahua (na zdjęciu termalnym) itd. Na mnie czeka Pico del Teide.

Nyamuragira i wirus H5N1

Na początek nius nie-wulkaniczny...

Grupa naukowców stworzyła wirusa grypy zdolnego zarażać miliony i doprowadzić do wyniszczenia ludzkości. Powstał jeden z najbardziej zjadliwych patogenów stworzonych przez człowieka, wirus o niesamowitej wprost wirulencji. Laseczka wąglika to przy nim pryszcz. Mowa tutaj o genetycznie zmodyfikowanej wersji wirusa ptasiej grypy H5N1, która mogła być użyta do bio-terroryzmu i wojny biologicznej, gdyby znalazła się w niepowołanych rękach. Za stworzenie tej patogennej bestii odpowiada wirusolog Ron Fouchier i zespół naukowców z holenderskiego Erasmus Medical Center. Doświadczenia z patogenem przeprowadzono na fretkach. Fouchier chce opublikować artykuł o stworzeniu wirusa, na co większość środowiska naukowego zareagowała z oburzeniem.

I tym milutkim niusem witam Was w grudniu. Erupcja Nyamuragira w Kongo nadal trwa. Uformowany został stożek scorii, który nazwano Kimanura. Kilka zdjęć z jej miejsca. W listopadzie Park Narodowy Virunga odwiedziło 350 osób, większość by być świadkami erupcji wulkanu.

Erupcja wulkanu Tungurahua

Późnym popołudniem lokalnego czasu 27 listopada rozpoczęła się erupcja wulkanu Tungurahua w Ekwadorze. Aktywność sejsmiczna poprzedziła eksplozje, a o 17.00 miały miejsce spływy piroklastyczne na zachodnim i północno-zachodnim zboczu. Odnotowano opad popiołu wraz z deszczem w niektórych miejscach blisko wulkanu m.in w społecznościach Matus, Bayushig, Manzano i Penipe. Wulkan wyrzucał z karteru bomby wulkaniczne na odległość 1-2 km. Trwają ewakuacje okolicznych mieszkańców. W poniedziałek 28 listopada Tungurahua kontynuował swą aktywność sejsmiczną i erupcyjną wyrzucając obłoki popiołu na wysokość 3 km.

Wulkaniczny kolaps zbocza

Na Teneryfie odkryto pozostałości wulkanicznego kolapsu zbocza. W jego trakcie boczna część wulkanu zapada się powodując kolosalne osuwisko. Te lawiny mogą być naprawdę olbrzymie oraz mogą się rozciągnąć na dziesiątki kilometrów docierając nawet do morza. Mają także potencjał do wygenerowania olbrzymiego tsunami. Lecz w przypadku erupcji wulkanicznych występują rzadko - przeciętnie co 25 lat. W południowo-wschodniej części kaldery Cañadas na Teneryfie odnaleziono pozostałości takiego osuwiska - jego grubość wynosiła 50 metrów i rozciągało się ono na obszarze 90 km kwadratowych, ile z osuwiska znalazło się w morzu, nie wiadomo, choć szacuje się, że zajęty obszar wynosi 50 km. Materiał obejmuje roztrzaskane bloki skalne, pozostałości spływów piroklastycznych oraz płytkie jeziora uformowane przez blokady osuwiskowe i obfite deszcze. Do kolapsu kopuły lawowej - przyczyny osuwiska - doszło w trakcie erupcji eksplozywnej 730 000 lat temu plus minus 3000 lat. Osuwisko dotarło 17 km do brzegu, a potem dalej w morze. Dalsze erupcje wulkaniczne na Teneryfie pokryły materiał osuwiskowy pumeksem i gorejącymi chmurami.

Lawina gruzu El Golfo na wyspie El Hierro, która spowodowała powstanie 100-metrowego tsunami miała miejsce szacunkowo 13 000 lat temu. Póki co podmorska erupcja El Hierro ciągle trwa i zaczyna mi przypominać erupcję Capelinhos na Azorach w latach 1957-58. W miejscu erupcji na wodzie pływa gorący materiał piroklastyczny.

Na zdjęciach kaldera Las Cañadas na Teneryfie oraz osuwisko Mount Saint Helens - 18 maj 1980 roku plus erupcja Hierro.

Monogenetyczne otwory erupcyjne

Najczęściej spotykanymi otworami erupcyjnymi na Ziemi są tzw. monogenetyczne otwory erupcyjne, co oznacza że każdy z nich wybucha tylko raz. Każda erupcja mająca miejsce na monogenetycznym obszarze wulkanicznym tworzy nowy stożek, lecz starsze stożki już nigdy się nie przebudzą. Po zakończeniu erupcji kanał wulkaniczny zostaje zaczopowany przez zakrzepłą magmę i nie ma możliwości, aby taki stożek na nowo się uaktywnił, chyba że uformuje się nowy kanał wulkaniczny w pobliżu niego. Niektóre z tych erupcji mają miejsce wzdłuż szczelin - tam formują się małe otwory erupcyjne (wulkany hawajskie, Etna). Do najsłynniejszych monogenetycznych obszarów wulkanicznych należą Sunset Crater w USA, Paricutin w Meksyku (aktywny od 1943 do 1952 roku), tudzież miasto Auckland w Nowej Zelandii wybudowane na monogenetycznym obszarze stożków i kraterów (istnieje ryzyko, że na tym obszarze utworzy się kiedyś nowy otwór erupcyjny). Sycylijska Etna posiada 350 monogentycznych otworów erupcyjnych na swoich zboczach. Nowy Południowo-Wschodni Krater, obecne miejsce erupcji Etny nie jest monogenetyczny z uwagi na częstotliwość erupcji.

Na zdjęciach Paricutin w 1943 roku oraz krater tego monogenetyczngeo wulkanu.

Wulkan Galeras niespokojny

Dzisiaj Ingeominas zarekomendował ewakuację 8000 mieszkańców żyjących w pobliżu kolumbijskiego wulkanu Galeras. W ciągu ostatnich 48 godzin wstrząsy sejsmiczne tornillo były zbliżone do tych, które poprzedziły erupcje wulkanu pomiędzy latami 1992 a 2010. Wystąpiła redukcja emisji gazów z kraterów oraz szczelin Galeras, w tym zmniejszenie emisji CO2. Wulkan został objęty pomarańczowym stopniem alarmu, co oznacza, że może wybuchnąć w ciągu najbliższych dni/tygodni. Od 1988 roku miało miejsce blisko 20 erupcji Galeras - niespodziewana erupcja w 1993 roku doprowadziła do śmierci 9 osób.

Cień Pico del Teide

Z racji tego, że w grudniu wybieram się na Teneryfę by wspiąć się na Pico del Teide i porobić nieco fotek co nieco o aktywności wulkanu rzucającego największy cień na świecie.

Nazwy aktywnych otworów erupcyjnych Teide w czasie jego erupcji:

Boca Cangrejo 1492
Siete Fuentes i Fasnia w 1704 i 1705
Montaña Negras 1706
Narices del Teide bądź Chahorra 1798
El Chinyero 1909

Trwająca 9 dni erupcja w 1706 roku z otworu erupcyjnego Montaña Negras doprowadziła do zagłady miasto portowe Garachico i zniszczyła kilka wiosek. W 1798 roku doszło do ostatniej erupcji w kalderze Las Cañadas z otworu erupcyjnego Narices del Teide albo Chahorra na zachodnim zboczu Pico Viejo. Trwała ona od 9 czerwca do 8 września 1798 roku. Lawy z tej erupcji można zobaczyć przy drodze Vilaflor - Chio. Wielka kaldera Las Cañadas o wymiarach 16 x 9 km znajdująca się na wysokości 2000 metrów nad poziomem morza została utworzona w wyniku potężnej erupcji eksplozywnej około 160 000 lat temu. Wierzchołki Teide (3718 m) i Pico Viejo (3134 m) znajdują się w północnej części kaldery. W 2003 roku miał miejsce wzrost aktywności sejsmicznej Pico del Teide, co świadczy o tym, że wulkan ten drzemie. Aktywne fumarole w centralnym kraterze Teide emitują dwutlenek siarki i inne gazy np. siarkowodór. Ostatnia erupcja Pico del Teide miała miejsce w dniach 18-27 listopada 1909 roku z jego północno-zachodniego zbocza - utworzony został 80-metrowy stożek scorii na El Chinyero (1604 m), z którego zaczęła wypływać lawa.

Inflacja wulkanu Tanganasoga

Tanganasoga (na fotografii) jest jednym ze stożków wulkanicznych na wyspie El Hierro. Wulkan ulega gwałtownej inflacji wydzielając ditlenek węgla (CO2), co może stanowić prekursory erupcji. W przypadku erupcji Tanganasoga może dojść do lawin gruzu, osuwisk skalnych, wylewów lawy oraz spływów piroklastycznych. Nie mówię, że ona na pewno będzie miała miejsce, ale warto zacząć monitorować stan aktywności stożka Tanganasoga i przygotować do ewakuacji pobliską wioskę Los Llanillos.

Jan Mayen - wyspa lodu i wulkanu

Zawsze fascynował mnie stratowulkan Beerenberg na norweskiej wyspie Jan Mayen położonej 600 km na północ od Islandii. Na Jan Mayen znajdują się polarny obiekt badawczy, radiostacja oraz posterunek meteorologiczny zwane Olonkinbyen. Północną stronę wyspy formuje bazaltowy stratowulkan Beerenberg o wysokości 2277 metrów, natomiast południowa jest raczej płaska. Gorący punkt pod wyspą zwie się także Jan Mayen. Wyspę otacza około 10 podmorskich wulkanów, ale niewiele wiadomo o ich aktywności. Beerenberg posiada liczne pasożytnicze stożki żużlowe na zboczach. Erupcja wulkanu w 1970 roku (o sile 3 w skali VEI) doprowadziła do ewakuacji wyspy. W jej trakcie otworzyła się 6-kilometrowa szczelina - aktywnych było co najmniej 5 kraterów. Mała erupcja Beerenberg miała miejsce w 1973 (VEI = 1) oraz w 1985 (VEI = 0). Południowy kraniec wyspy obejmuje wygasły system szczelin Sör-Jan.

Czyż Beerenberg nie jest piękny?

Erupcja wulkanu Popocatepetl

Najaktywniejszy meksykański stratowulkan Popocatepetl (obok Colima) wybuchł wczoraj (20 października). Chmura popiołu sięgnęła wysokości 5 km. Erupcja oddalonego o 65 km na południowy wschód od Mexico City wulkanu była kontynuacją serii umiarkowanych erupcji. Od piątku Popo emitował niewielkie obłoki gazów i pary. Wulkan przejawia nader częstą aktywność od grudnia 1994 roku. No cóż, niusy o Popocatepetl będą się pojawiać w miarę regularnie na moim blogu.

Na zdjęciach krater wulkanu Popocatepetl, jego wczorajsza erupcja oraz helikopter przelatujący nad miejscem podmorskiej erupcji El Hierro.

William Hamilton - pierwszy wulkanolog

Sir William Hamilton (1731 - 1803) uchodzi za pierwszego wulkanologa. Był dyplomatą, antykwariuszem i archeologiem. Od 1764 do 1800 piastował stanowisko ambasadora Neapolu we Włoszech. W tym czasie studiował aktywność wulkaniczną Wezuwiusza i Etny oraz napisał książkę o Pompejach. Na Wezuwiuszu był 65 razy, malował jego obrazy tuż przed erupcją wulkanu w 1767 roku. Jego najsłynniejsza książka (pierwsza publikacja wulkanologiczna na świecie) nosi tytuł "Obserwacje Wezuwiusza, Etny i innych wulkanów" i pochodzi z 1772 roku. Znana pisarka Susan Sontag napisała o nim w 1992 roku książkę "The Volcano Lover".

RIP Olgierd Budrewicz. Byłeś wielkim podróżnikiem.

Sakurajima i Puyehue Cordón Caulle

Niezmordowany Puyehue Cordón Caulle kontynuuje swoją aktywność eksplozywną (która notabene trwa już prawie pół roku - od czerwca 2011 roku) stwarzając problemy dla agrokultury i transportu lotniczego nad Chile, Argentyną i Urugwajem. Jak dla mnie erupcja Puyehue Cordón Caulle może potrwać jeszcze bardzo długo.

Jako zakąska smakowite ujęcie wybuchającego wulkanu Sakurajima w Japonii. Piękne wyładowania atmosferyczne! Oby więcej takich fotografii.

El Hierro i Nyamuragira

Wylewy lawy i szczeliny aktywnego wulkanu Nyamuragira w Kongo rozciągają się na odległość 11.5 km. Lawa nie zagraża jednak żyjącym w Parku Narodowym Virunga gorylom ani szympansom i obecnie znajduje się w odległości 5 km od drogi Kalengera-Tongo. Tempo efuzji lawy jest jednak słabsze.

Wczoraj 18 listopada 2011 roku miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 3.7 w rejonie El Golfo (wyspa El Hierro). Strefa zagrożenia wokół miejsca erupcji wynosi 4 km. To kiedy pojawi się wysepka "El Nuevo Hierro"?