Semeru i Holuhraun

- Holuhraun (Islandia) - emisja lawy i fontanny lawy mają miejsce z centralnego otworu erupcyjnego szczeliny Holuhraun. Aktywność sejsmiczna ma miejsce pod północną krawędzią kaldery wulkanu Bárdarbunga, ale także pod wulkanem Herðubreið i w północnej części intruzji. Proces powolnego zapadania się kaldery ma oczywisty związek z trzęsieniami ziemi. Lawa pokrywa obecnie obszar o powierzchni 37 km kwadratowych czyli 60% powierzchni Manhattanu. Pole lawy ciągle się poszerza. Jeśli porównać erupcję efuzywną Holuhraun do skali eksplozywności VEI to wyemitowała ona mniej więcej taką samą ilość magmy co erupcja Mount Saint Helens w 1980 roku (5 w skali VEI). Na obszarze erupcji odnaleziono martwe ptaki uduszone przez toksyczne gazy. Erupcja Holuhraun może potrwać latami z umiarkowanymi przerwami. Zdjęcie Grega Duncana.

- Semeru (Jawa, Indonezja) - umiarkowana aktywność strombolijska w centralnym kraterze Semeru, wzrost płaskiej kopuły lawowej z której ma miejsce ekstruzja wylewu lawy do wąwozu na południowym zboczu Semeru.

- Colima (Meksyk) - Nowy wylew lawy pojawił się na południowo-zachodnim stoku meksykańskiego wulkanu Colima. Czasem schodzą z niego małe rozżarzone lawiny.

Generalnie spokojnie. Islandzka erupcja Holuhraun trochę mi już spowszechniała. Żadnych niespodzianek. Na razie.

Wulkan Mayon budzi się

15 września 2014 roku filipiński wulkan Mayon został objęty trzecim stopniem alarmu. W nocy krater wulkanu żarzy się, a fragmenty lawy spadają z jego wierzchołka docierając na odległość około kilometra. Mają miejsce wulkaniczne trzęsienia ziemi o niskiej częstotliwości. Ze strefy zagrożenia rozciągającej się na odległość 8 km od wulkanu zdecydowano się ewakuować 12 000 ludzi. W ciągu najbliższych dni do Albay powinien dotrzeć tropikalny sztorm, co stwarza zagrożenie związane z laharami. Wieśniacy zamieszkujący w pobliżu Mayon stawiają duże białe krzyże mając nadzieję, że uchroni to ich przed zgubą. 7 maja 2013 roku Mayon wybuchł freatycznie zabijając 5 osób, w tym trójkę turystów z Niemiec.

Erupcja szczelinowa Holuhraun trwa nadal, choć jest mniej intensywna. Z głównego potoku lawy odchodzą nowe jęzory w kierunku wschodnim i zachodnim. Największy z nich ma szerokość 300 metrów i długość 2 km. Lawa pokrywa już obszar o powierzchni 30 km kwadratowych. Jeśli erupcja się zakończy to jest wielce prawdopodobne, że w przyszłości będzie miała miejsce kolejna. Od 16 sierpnia 2014 roku naliczono 20 000 trzęsień ziemi pod i wokół wulkanu Bardarbunga, w tym łącznie 23 o magnitudzie powyżej 5.

Osiadanie kaldery Bárðarbunga

Osiadanie kaldery Bárðarbunga na skutek wypływu magmy niepokoi islandzkich naukowców. Geofizycy mówią, że kaldera może osiąść setki metrów. Oczywiście zwiększa to ryzyko jej erupcji. Migracja magmy spod kaldery Bárðarbunga miała miejsce na odległość 40 km na północ i jak wiadomo doprowadziła do dwóch erupcji na polu lawowym Holuhraun. Zapadnięcie kaldery doprowadziło w 1875 roku do gwałtownej erupcji eksplozywnej wulkanu Askja. Wówczas powstało jezioro Öskjuvatn. Kaldera wulkanu Piton de la Fournaise na francuskiej wyspie Reunion zapadła się łącznie na 340 metrów w roku 2007 - duża erupcja miała jednak miejsce na zewnątrz kaldery. Inne niedawne przykłady to kaldera Fernandina (Wyspa Galapagos) czy Tołbaczik (Kamczatka). Mamy zatem trzy możliwości: 1) osiadanie kaldery zastopuje, a erupcja szczelinowa Holuhraun stopniowo zaniknie. 2) osiadanie kaldery będzie kontynuowane, tak samo jak erupcja Holuhraun. Erupcja może rozpocząć się pod lodowcem Dyngjujökull i potrwać przez dłuższy czas. Może mieć charakter eksplozywny i może dojść do glacjalnej powodzi. 3) ostatni scenariusz to erupcja wewnątrz samej kaldery. Ta erupcja może stopić ogromne pokłady lodu i wywołać dużą glacjalną powódź. Kiedy erupcja przebije się przez warstwę lodowca nabierze eksplozywnego charakteru.

Chciałbym tam być. Zdaję sobie sprawę, że erupcja Holuhran jest bogata w SO2, ale zawsze wystarczy się ustawić w miejscu bezwietrznym (albo mieć pod ręką maskę gazową) i po prostu obserwować owe cudowne fontanny lawy. Wczoraj niewielki rój trzęsień ziemi odnotowano pod wulkanem Tungnafellsjökull na północny zachód od Bárðarbunga. Wylewy lawy z Holuhraun docierają na północ i wschód i powoli blokują glacjalną rzekę Jökulsá á Fjöllum. Erupcja nieco osłabła; we wschodniej Islandii zanieczyszczenie SO2 zaczyna być problemem np. w Reyðarfjörður, gdzie najwyższe stężenie wyniosło 4000 mikrogramów na metr kwadratowy. Lawa pokrywa obecnie obszar 24.5 km kwadratowych.

Lawa z Holuhraun głęboko przekształca krajobraz. Największe kratery wyrastają coraz wyżej z powierzchni gruntu sięgając już wysokości 70 metrów. W najbliższych dniach lawa utworzy lagunę nad rzeką Jökulsá á Fjöllum. Gdy wzrośnie poziom wody woda w końcu przedrze się przez lawę prawdopodobnie formując wodospad.

Strombolijskie i wulkaniańskie eksplozje targają stożkiem Tavurvur w kalderze Rabaul (Papua Nowa Gwinea). Chmura popiołu sięgnęła dzisiejszego ranka wysokości 3 km.

Wulkan Semeru (Jawa, Indonezja) - trwa powolna ekstruzja lawy z centralnego krateru Semeru. Jęzor lawy ma długość 100 metrów. Lawiny gruzu spadają z niego w dół wąwozu Kembar na południowym zboczu Semeru. Strombolijskie eksplozje popiołu na Semeru są w ostatnich miesiącach sporadyczne. Natomiast trwa aktywność strombolijskia innego jawajskiego wulkanu Slamet.

Kilauea (Hawaje, Big Hawaii) - czoło wylewu lawy z północno-wschodniego zbocza stożka Puʻu ʻŌʻō pali busz w odległości 171 metrów od domostw społeczności Kahoe.

Jak zażartował kiedyś słynny komik George Carlin: "How about those people in Kilauea, Hawaii, who build their homes right next to an active volcano and then wonder why they have lava in the living room?"

George Kourounis schodzi na krawędź jeziora lawy w kraterze Marum

Czegoż jeszcze ten facet nie wymyśli dla przypływu adrenaliny? W końcu wziął ślub pod wybuchającym stożkiem Mount Yasur, zajrzał w głąb metanowego krateru Darvaza w Turkmenistanie czy zawisnął na linię nad Boiling Lake w Dominice. Pod koniec sierpnia 2014 roku znany łowca burz i ekstremalny podróżnik George Kourounis wraz z filmowcem Samem Cossmanem zeszli w dół krateru stożka Marum wulkanu Ambrym (Vanuatu), gdzie znajduje się aktywne jezioro lawy. Kourounis i Cossman spędzili wraz z przewodnikami Geoffem Mackleyem i Bradleyem Ambrosem 4 dni i noce na krawędzi krateru Marum. Kourounis zszedł aż 400 metrów w dół. Było to jedno z jego marzeń: stanąć jak najbliżej wrzącego jeziora lawy w kraterze Marum. Czwórka straceńców zmagała się w trakcie wyprawy na Ambrym z kiepską pogodą, żarem jeziora lawy i opadami kwaśnego deszczu. Kourounis podszedł tak blisko jeziora lawy, że ta wypaliła dziurę w jego kombinezonie ochronnym, a osłona na soczewki w jego kamerze stopiła się. To się nazywa ekstremalna przygoda przez duże E.

100-letnia rocznica tragedii na White Island

10 września minie 100-letnia rocznica tragedii na wulkanicznej wyspie White Island (Nowa Zelandia). Wyspę próbowano skomercjalizować na początku XX wieku, ale się nie dała. Feralnego dnia 10 września 1914 roku część ściany krateru zapadła się w głąb emitującego parę jeziora na White Island. Powstał gorący lahar, który runął na 10 górników, ich chatki, budynki górnicze, jadalnię i maszynerię. Wszyscy górnicy w mgnieniu oka zginęli. Ich ciał nigdy nie odnaleziono. Są przysypani metrami wulkanicznego mułu i skały. Dwa tygodnie później drewno z chatek, kawałki pomostu i łódki dotarły gnane falami do wybrzeża Nowej Zelandii (White Island jest oddalona od brzegu zatoki Bay of Plenty o 50 km). Co roku poza naukowcami wyspę odwiedza 10-15 000 turystów wraz z przewodnikami. Wulkanolodzy ciągle monitorują stan aktywności White Island. Do ostatniej umiarkowanej erupcji na wyspie doszło w sierpniu 2013 roku.

Kopalnia siarki na White Island powstała w 1913 roku przy Troup Head. I została zrównana z ziemią 10 września 1914 roku. Oprócz 10 górników zginęły także ich cztery koty. Ocalał tylko jeden kot zwany Peter the Great. Był opuszczony, przestraszony i samotny gdy na wyspę przybyli pierwsi ratownicy.

Kamczacki wulkan Zhupanovski (Żupanowski) o godzinie 3:39 lokalnego czasu wyemitował obłok popiołu sięgający wysokości 10 km. Wulkan jest oddalony o 100 km od Pietropawłowska Kamczackiego.

Krater impaktowy w pobliżu lotniska Managua

W ramach chwilowego odpoczynku od Bárðarbunga ciekawa informacja z Nikaragui. W sobotę około północy na terenie zalesionym w pobliżu lotniska znajdującego się w stolicy Nikaragui Managua doszło do tajemniczej eksplozji wskutek której powstał krater o średnicy 12 metrów i głębokości 5 metrów. Na szczęście nikt nie zginął. Naukowcy są przekonani, że doszło do uderzenia meteorytu. Uderzenie było tak potężne, że zarejestrowały je sejsmografy. Na razie nie ma pewności czy meteoryt wypalił się kompletnie czy wchłonęła go gleba. Mieszkający w pobliżu świadkowie zdarzenia słyszeli odgłos wybuchu, w górę wzbił się obłok pyłu i piasku i dało się odczuć zapach spalenizny. Obok Ziemi przelatywała w niedzielę mała asteroida 2014 RC o rozmiarze domu. Meteoryt mógł pochodzić z niej. 25 km na południowy wschód od Managua znajduje się chociażby czynny wulkan Masaya.

Niektórzy naukowcy nie są jednak przekonani co do impaktu meteorytu. Po pierwsze nikt nie widział bardzo jasnej ognistej kuli. Po drugie na miejscu do tej pory nie znaleziono fragmentów meteorytu. Eksplozja miała też miejsce 13 godzin przed bliskim przejściem asteroidy koło Ziemi 2014 RC. Co zatem było przyczyną powstania tego krateru?

Lawa dociera do rzeki Jökulsá á Fjöllum

Lawa z erupcji szczelinowej Holuhraun dotarła do zachodniej gałęzi glacjalnej rzeki Jökulsá á Fjöllum. Nie doszło jednak do eksplozywnej aktywności, mają miejsce emisje pary, formuje się tama. W tej chwili świeże pole lawy Holuhraun rozciąga się na obszar 17 km kwadratowych. W ciągu dnia wylew lawy pokrywa obszar jednego kilometra. Od północy odnotowano 140 trzęsień ziemi, w tym najsilniejsze o magnitudzie 5.4 w kalderze Bárðarbunga. Trzy kratery wypluwające lawę z pierwotnej północnej szczeliny zostały już przez naukowców nazwane: Norðri, Baugur i Suðri. Nazwy póki co nieformalne, ale zawsze.

Poniedziałek, 8 września 2014 roku - Fontanny lawy z północnej szczeliny Holuhraun zdają się przybierać na sile. Mniejsze szczeliny na południe od niej przestały być aktywne. Kaldera Bárðarbunga osiada i to osiada bardzo szybko, bo 90 cm/dziennie - łącznie już 18.5 metrów. Ryzyko jej erupcji zatem rośnie. 9 września lawa pokrywa już obszar blisko 20 km kwadratowych, czyli obszar miasta Hafnarfjörður z 27 000 mieszkańców. To największa erupcja lawowa na Islandii od czasu erupcji wulkanu Askja w 1875 roku.

Nadchodzą zmiany w erupcji Holuhraun

Efuzja lawy ze szczeliny Holuhraun wciąż trwa, acz od ostatnich dwóch dni nieco zmalała. Ma miejsce natomiast wzrost aktywności sejsmicznej oraz deformacji gruntu. Należy wziąć pod uwagę scenariusz nowej erupcji wzdłuż szczelin przypuszczalnie pod lodem, a także erupcji kalder Bárðarbunga czy Askja. Odnotowano małe eksplozje na obszarze na północ od lodowca - przypuszczalnie freatyczne (pod wpływem pary) albo freatomagmowe (pod wpływem interakcji magmy z wodą). Lawa wciąż płynie w kierunki glacjalnej rzeki Jökulsá á Fjöllum, co może generować intensywne eksplozje pary. O godzinie 3.09 miało miejsce trzęsienie ziemi o magnitudzie 5.5 w północnej kalderze Bárðarbunga. Pomiary GPS wskazują na powolne osiadanie kaldery wskutek wypływu magmy. To prowadzi do zwiększonego ryzyka eksplozywnej erupcji kaldery.

Wiadomość z ostatnie chwili. Duża i głęboka depresja (dolina ryftowa) o szerokości około 1 km uformowała się pod lodowcem Dyngjujökull, a także na północ od niego. Erupcja podlodowcowa może się zacząć w każdej chwili. Objętość dajki wzrasta od początku erupcji Holuhraun. Więcej magmy wraca do niż wychodzi z Bárðarbunga, a to skutkuje wzrostem ciśnienia wewnątrz dajki. Lawa pokrywa już obszar o powierzchni 7.2 km kwadratowych. Chmura erupcyjna wędruje na północny wschód od miejsca erupcji. Ciężko przewidzieć jak długo potrwa erupcja lawowa Holuhraun. Można zatem oczekiwać długotrwałej erupcji albo wielu erupcji (każda z nich trwałaby przez pewien czas). Wskutek wzrostu drgań harmonicznych o niskiej częstotliwości geolodzy i geofizycy pracujący w pobliżu aktywnej szczeliny erupcyjnej zostali wezwani do opuszczenia miejsca erupcji.

EDIT: 4 września 2014 roku - Erupcja lawy Holuhraun trwa już od czterech dni. Fontanny lawy sięgają już wysokości 120-130 metrów. Rozmiar nowego pola lawy wynosi obecnie 11-12 km kwadratowych. Długość aktywnej szczeliny erupcyjnej wynosi 1.7-1.8 km. Pomimo wulkanicznych drgań nie stwierdzono podlodowcowej erupcji. Aktywność sejsmiczna w Holuhraun wciąż trwa, najsilniejsze trzęsienia ziemi mają miejsce w pobliżu krawędzi kaldery Bárðarbunga. Cztery z nich od północy miały magnitudę powyżej 4. Naukowcy są z powrotem na miejscu erupcji. Dolina ryftowa rośnie, większość z niej znajduje się pod lodem. Może ona być miejscem przyszłej erupcji. Nie można także wykluczyć erupcji kaldery Bárðarbunga. Warto obejrzeć chociażby poniższe video:

http://www.ruv.is/frett/everything-changes-when-night-falls

Podobno niektórzy próbują się dostać na miejsce erupcji nielegalnie. :-)

EDIT: 5 września 2014 roku - Dwie nowe szczeliny erupcyjne otworzyły się na południe od aktywnej szczeliny Holuhraun. Znajdują się one 1.5 km na południe od pierwszej szczeliny i 2 km na północ od krawędzi lodowca i mają długość 1-2 km. Erupcja wydaje się rozszerzać w kierunku lodowca. Pod lodowcem Dyngjujökull może trwać aktywność erupcyjna. Smród zgniłych jaj (siarkowodoru) odnotowano z wód rzeki Jökulsá á Fjöllum. Chmura pary z aktywnych szczelin erupcyjnych wznosi się na wysokość 5 km. Powierzchnia kaldery Bárðarbunga osiadła aż o 15 metrów - wskutek wypływu magmy z rezerwuaru! Czekam na ewentualną podlodowcową erupcję (otworzenie się szczelin erupcyjnych pod pokrywą lodową Dyngjujökull i przedarcie się erupcji przez warstwę lodu).

Druga erupcja szczelinowa na północ od Bardarbunga

Dzisiaj wczesnym rankiem (godzina 5.05 czasu GMT) druga umiarkowana erupcja szczelinowa rozpoczęła się na północ od Bardarbunga w rejonie wolnym od lodu - w tym samym miejscu co poprzednia, blisko północnego krańca intruzji magmy. Erupcja owa wydaje się być 50 razy większa niż ta z 29 sierpnia. Aktywna szczelina ma długość około 1.5-1.8 km i jest zlokalizowana 9 km na północ od lodowca Dyngjujökull na polu lawy Holuhraun. Aktywność sejsmiczna trwa - od północy odnotowano 200 trzęsień ziemi. Czerwony alarm dla Bardarbunga. Zdjęcia Sveinbjörn Steinþórsson i Jarðvísindastofnun Háskólans (geolog Ármann Höskuldsson). W tej chwili z powodu nawałnicy naukowcy monitorujący erupcję opuszczają teren. Warunki pogodowe są bardzo kiepskie do obserwacji.

Piękne, acz niewysokie fontanny lawy sięgają wysokości 50-60 metrów. Przepływ lawy wynosi prawie 1000 metrów kwadratowych na sekundę. To znacząca erupcja! Lawa dotarła już na odległość 3 km od erupcyjnej szczeliny. Jest relatywnie bogata w aluminium, co świadczy o tym, że pochodzi z głębszego źródła połączonego z górnym płaszczem, a nie z płytko położonej komory magmowej Bardarbunga (lub Askja). Wylewy lawy pahoehoe formują pole lawy. W rejonie erupcji mają miejsce intensywne podmuchy wiatru - 25/30 metrów na sekundę. W każdej chwili mogą się otworzyć kolejne szczeliny erupcyjne.

Mała erupcja wulkanu Aso dzisiejszego ranka (Kiusiu, Japonia). Chmura popiołu sięgnęła wysokości 1.8 km. Od wczoraj aktywność erupcyjną wykazuje także wulkan Suwanose-jima (eksplozje strombolijskie, ciągła emisja popiołu).
Wczoraj pomiędzy godziną 18:23 a 19:00 eksplozje wulkanu Tungurahua w Ekwadorze wygenerowały niewielkie spływy piroklastyczne.
Kamczacki wulkan Żupanowski (Zhupanovsky) wyemitował dzisiaj obłok popiołu o wysokości 6 km.

EDIT: 1 września 2014 roku - duża erupcja lawowa Holuhraun jest kontynuowana i przypomina efuzywne erupcje wulkanu Krafla w latach 1980-84. Szczelina ma długość 2 km i wyemitowała szacowane 20-30 milionów metrów kwadratowych lawy. Aktywna pozostaje jej centralna część o długości 600-800 metrów, a także pojedynczy krater na południowym jej krańcu. Tempo efuzji lawy wynosi 300-500 metrów kwadratowych na sekundę. Pomiary gazowe wykazały dużą koncentrację SO2. Naukowcy powinni mieć przy sobie maski i czujniki gazowe. Od północy dzisiejszego dnia odnotowano 500 trzęsień ziemi, w tym dwa o magnitudzie 5.0 i 5.2 w kalderze Bárðarbunga. Ryzyko eksplozywnej erupcji kaldery znaczące. Erupcja lawowa Holuhraun jest 5-krotnie silniejsza od erupcji lawowej Fimmvörðuhálsi (marzec 2010 roku, wulkan Eyjafjallajökull). Typ bazaltowej lawy - pahoehoe. Kiedy lawa wypływa ze szczeliny osiąga grubość 1 metra natomiast na krawędziach strumieni osiąga już grubość 7-8 km. Jej temperatura wynosi 1200 stopni Celsjusza, ale bazalt z Holuhraun szybko krzepnie. Północna krawędź lawy pokrywa jedno z koryt rzeki glacjalnej Jökulsa a Fjöllum. Lawa do tej pory zalała obszar o powierzchni 4.5 km kwadratowych.

Bardzo ładna galeria tutaj:

http://photos.gudmann.is/#!/index/G0000VHvgRsUlb5M

Zakaz sterowania dronami nad Parkiem Narodowym Yellowstone

19 sierpnia Donald Criswell z Mollala w stanie Montana mimo zakazu sterował dronem, który przeleciał nad zatłoczonym Midway Geyser Basin i bizonami. W ten piątek miłośnik dronów został oskarżony o złamanie zakazu. 7 sierpnia sterowany automatycznie dron rozbił się o słynne gorące źródło Grand Prismatic Spring. Do tej pory samolociku nie zlokalizowano. Sterował nim Holender Theodorus Van Vliet, któremu już postawiono kilka zarzutów. Oskarżony został także obywatel Niemiec Andreas Meissner, którego dron rozbił się 17 lipca o Yellowstone Lake. Ban na używanie wszelkich bezzałogowych pojazdów latających został narzucony przez władze Parku w czerwcu 2014 roku. Yellowstone powiedział nie dronom. Ale jak widać nie wszyscy o tym wiedzą. Drony łamiących zakaz zostaną skonfiskowane, delikwentom grozi się także sądem i karą grzywny.

Erupcja stożka Tavurvur z 29 sierpnia wyprodukowała duży obłok dwutlenku siarki rozciągający się na odległość 400 km.

Erupcja szczelinowa rozpoczęła się na polu lawy Holuhraun

Mała erupcja szczelinowa rozpoczęła się na polu lawy Holuhraun 9 km na północ od lodowca Dyngjujökull. Szczelina ma w tej chwili długość około 1 km. Czerwony kod dla awiacji - lotnisko w Akureyri zamknięte. Północny czubek intruzji magmy na polu lawy Holhraun dotknął powierzchni i oto rezultat. Godzina rozpoczęcia 00.02 lokalnego czasu (w Polsce druga nad ranem). Możliwość migracji erupcji w kierunku południowym (lodowiec Dyngjujökull) nie może zostać wykluczona. Erupcja jest mała, aktywność eksplozywna minimalna, obfite emisje pary, lawa płynie w kierunku południowo-wschodnim do lodowca. Chciałbym aby rozwinęła się w coś większego, a nie ustała. Pole lawy Holuhraun zostało uformowane w trakcie erupcji efuzywnej Bárðarbunga w 1797 roku. Pierwsze zdjęcia autorstwa studentki geofizyki z Islandii Þorbjörg Ágústsdóttir.

Strefa wyłączona z ruchu wynosi - wysokość 1.5 km nad miejscem erupcji, 15 km wokół erupcji. Dziwię się, że tak ogromna intruzja magmy stała się zaczynem do malutkiej erupcji szczelinowej. Być może doszło jedynie do niewielkiego wycieku magmy na powierzchnię. Dajka zatrzymała się w Holuhraun; spekuluje się, że magma zatrzymana została przez starsze dajki wulkanu Askja i zaczęła się cofać z powrotem na południe w kierunku źródła. Prawdopodobna silniejsza erupcja bądź seria erupcji w różnych miejscach, w tym pod lodowcem Vatnajökull. Póki co mają miejsce emisje pary z nowo otwartej szczeliny - magma podgrzewa zasoby wody podziemnej. Możemy się spodziewać silniejszej erupcji w ciągu najbliższych godzin, a może ona trwać dni, tygodnie, miesiące. W najbliższych tygodniach mogą otworzyć się nowe szczeliny erupcyjne. Czas pokaże co się wydarzy.

Pierwszy przelot nad miejscem erupcji: http://www.ruv.is/frett/fyrstu-flugmyndir-af-eldgosinu

Dzisiejszego ranka doszło też do silniejszej niż zazwyczaj erupcji stożka Tavurvur w Papui Nowej Gwinei. Chmura popiołu sięgnęła wysokości około 18 km, zaobserwowano fontanny lawy. Popiół opadł na obszary Kokopo, Rabaul i Malaguna niszcząc uprawy. Szkoły w Rabaul zamknięto. George Kourounis (znany łowca burz) przed chwilą poinformował mnie, że obserwuje wybuch wulkanu. W każdym bądź razie nocna erupcja Tavurvur była przypuszczalnie silniejsza od erupcji Tavurvur z 2006 roku.

EDIT: Erupcja Holuhraun ku mojemu rozczarowaniu już się zakończyła. Znowu nie pozostaje nic innego niż tylko czekać. W każdym bądź razie aktywność sejsmiczna wulkanu Askja trwa z powodu intruzji magmy. Trzęsienia ziemi mają też miejsce w kalderze Bardarbunga. W dniu dzisiejszym miało miejsce 900 trzęsień ziemi, w tym najsilniejsze o magnitudzie 5.2.

Askja i Bárðarbunga

Dzisiaj o godzinie 1.52 UTC trzęsienie ziemi o magnitudzie 4.5 targnęło islandzkim wulkanem Askja (najsilniejsze od roku 1992; pod wschodnią krawędzią kaldery). Oczywiście owo trzęsienie ziemi (i mniejsze wstrząsy) są związane z aktywnością dajki z wulkanu Bárðarbunga. Erupcja wulkanu Askja w 1875 roku była potężna - miała siłę 5 w skali VEI i zamieniła część Islandii w nienadającą się do upraw/zamieszkania pustynię. Warto o tym pamiętać. Komora magmowa wulkanu Askja znajduje się pod jeziorem Öskjuvatn na głębokości 5-10 km i jest szeroka/wysoka na około 5 km.

Intruzja magmy Bárðarbunga ma obecnie długość 45 km i szacunkową głębokość 20 km, ale pozostaje w dużej mierze na głębokości 5 km. W przypadku gdy dajka osiągnie powierzchnię może dojść do umiarkowanej bądź dużej erupcji szczelinowej. Dajka Bárðarbunga powinna dotrzeć do wulkanu Askja w ciągu 2-3 dni. Czubek dajki znajduje się obecnie w odległości 7 km od ścian kaldery Askja, a dajka podąża w kierunku zachodniej części kaldery. Może dojść do interakcji tej nowej i gorącej intruzji magmy z bogatą w krzemionkę starszą magmą pod wulkanem Askja i w rezultacie do eksplozywnej erupcji tegoż wulkanu. Dwa trzęsienia ziemi o magnitudzie odpowiednio 5.3 i 5.2 zarejestrowano dzisiaj w kalderze Bárðarbunga. Niektórzy turyści ignorują zakaz wjazdu na obszar Bárðarbunga/Dyngjujökull/Askja, co widać na poniższym nagraniu:

http://ruv.is/frett/laetur-lokanir-ekki-stoppa-sig-myndband

Przelot nad podlodowcowym wulkanem Bárðarbunga ujawnił obecność rzędu pęknięć o głębokości 10-15 metrów i szerokości 1 km na południe od kaldery Bárðarbunga (powierzchnia lodowca Dyngjujökull). Formują one linię o długości 4-6 km. Powstały wskutek stopienia lodu, prawdopodobnie w następstwie podlodowcowej erupcji (a takowej miało nie być?)... już sam zaczynam się gubić w tym zalewie nowych informacji. W każdym bądź razie woda z lodowca prawdopodobnie dopłynęła do jeziora Grímsvötn - poziom wód którego podniósł się w ostatnich dniach o blisko 5-10 metrów. Aktywność sejsmiczna wysoka, poziom harmonicznych drgań również.

Poza tym 25 sierpnia o godzinie 20:39 lokalnego czasu miała miejsce erupcja freatyczna wulkanu Sabancaya w Peru.

EDIT: 28 sierpnia, wulkan Askja objęty żółtym stopniem alarmu. Dajka (intruzja magmy) do niego dotarła. Czy dojdzie do erupcji zarówno Bárðarbunga (pod lodowcem), jak i Askja czas pokaże. Zatem rodacy przebywający na Islandii nie zbliżajcie się do zamkniętego obszaru. Erupcja może się zacząć w każdej chwili (pod lodowcem, jak i szczelinowa poza lodowcem). Ryzyko glacjalnej powodzi jest duże. Powodzi, która może zabić w mgnieniu oka.

Archiwalne zdjęcie przedstawia erupcję wulkanu Hekla w 1947 roku. Wówczas chmura erupcyjna sięgnęła wysokości 27 km.

Erupcja Bárðarbunga rozpoczęła się?

Czyżby zaczęło się? Erupcja wulkanu Bárðarbunga mogła się zacząć albo właśnie zaczyna się? Nadal nie mam pewności, bo wciąż brakuje wiarygodnego wizualnego potwierdzenia (np. oznak powodzi glacjalnej). Niemniej nieciekawie to wygląda, a harmoniczne drgania szaleją. Rosną. Tak intensywnego poziomu drgań nie odnotowano w trakcie erupcji Eyjafjallajökull w 2010 roku i Grimsvötn w 2011 roku (VEI = 4). Czekam na dalszy rozwój wydarzeń.

EDIT: Helikopter Straży Nabrzeżnej przeleciał nad Bárðarbunga - jego załoga nie dostrzegła żadnych oznak aktywności powierzchniowej. Prawdopodobne miejsce przyszłej erupcji - pod lodem 13 km na wschód od stożka Kistufell.

EDIT 2: Niewielka erupcja lawowa rozpoczęła się pod lodowcem Dyngjujökull na północ od Bárðarbunga (północna część lodowca Vatnajökull). Szacowana głębokość warstwy lodu w tym miejscu 150-400 metrów. Kod Czerwony Awiacji dla Bárðarbunga i okolic. Kilka minut temu miało miejsce trzęsienie ziemi o magnitudzie 4.5 (o godzinie 14.04 lokalnego czasu). Park Narodowy Jökulsárgljúfur i wodospad Dettifoss są oczyszczane z turystów i zamykane. Wszystkie islandzkie lotniska są otwarte; jedynie przestrzeń powietrzna nad miejscem erupcji (część lodowca Vatnajökull) została zamknięta. Wulkanolodzy nie są w stanie przewidzieć czy erupcja przebije się przez powierzchnię lodowca.

Niektórzy naukowcy twierdzą, że wczorajsza erupcja okazała się fałszywym alarmem. Ja nie byłbym wcale taki pewien, gdyż małe erupcje podlodowcowe na Islandii zdarzają się często. Niektórych z nich nie da się łatwo zweryfikować. W każdym bądź razie Bárðarbunga nadal objęty jest czerwonym alarmem. W ciągu minionych godzin miały na nim miejsce dwa wstrząsy o magnitudach 5.3 (godzina 00:09 lokalnego czasu) i 5.1 (godzina 5.33 lokalnego czasu) - to najsilniejsze wstrząsy od początku sejsmicznego kryzysu. Dajka ma już szacowaną długość 30 km i zaczyna się rozciągać w kierunku wulkanu Askja.

Słynny islandzki wulkanolog i geochemik Haraldur Sigurdsson spekuluje, że erupcja będzie miała miejsce między lodowcem Dyngjujökull a kalderą Askja. Zapewne będzie to erupcja szczelinowa z fontannami lawy oraz aktywnością eksplozywną.

EDIT: 26 sierpnia. Kod awiacji pomarańczowy. Dajka (intruzja magmy) ma już szacowaną długość 40 km, a jej wierzchołek dociera do kaldery Askja. W przypadku erupcji część z niej będzie miała miejsce na powierzchni, a nie pod lodem. Prawdopodobieństwo dużej albo bardzo dużej ryftowej erupcji szczelinowej rośnie z każdym dniem. Nie można wykluczyć erupcji w stylu Krafla (1980-84) czy Laki (1783). Od 16 sierpnia zarejestrowano ponad 8000 trzęsień ziemi.

Rozpatrywać należy trzy możliwości: 1) intruzja magmy zatrzyma się bez erupcji 2) magma przedostaje się na powierzchnię i ma miejsce erupcja efuzywna (lawowa) z towarzyszącymi jej eksplozjami - najbardziej prawdopodobna lokalizacja: północny kraniec intruzji 3) intruzja dochodzi do powierzchni, ale ma miejsce erupcja całkowicie bądź częściowo pod lodowcem, duże kolumny popiołu oraz jökulhlaup schodzący wodami rzeki glacjalnej Jökulsá á Fjöllum. Na razie Askja jest wykluczona, chociaż może być ciekawie gdy dajka wkroczy na obszar systemu szczelin wulkanu Askja. Wówczas albo intruzja zostanie zatrzymana przez starsze dajki z obszaru Askja albo dojdzie do aktywacji wulkanu Askja.

Około 50 milionów metrów kwadratowych magmy dołączyło do obecnej intruzji (dajki) czyli 500-600 m2 na sekundę. 26 sierpnia aktywność sejsmiczna nadal wysoka (w tym trzęsienie ziemi o magnitudzie 5.7 o godzinie 1.26 UTC). Prawdopodobna możliwość erupcji szczelinowej na północ od lodowca Dyngjujökull.

Nagła eksplozja wulkanu Ubinas w Peru

Wczoraj czyli 21 sierpnia 2014 roku o godzinie 15.36 lokalnego czasu nagła eksplozja wulkaniańska targnęła wulkanem Ubinas w Peru generując obłok popiołu sięgający wysokości 4.2 km. Detonacja wyrzuciła bloki skalne na odległość 2 km. Była ona rezultatem gwałtownego uwolnienia ciśnienia - bogata w gaz i lepka magma skumulowała się pod 'korkiem' zatykającym otwór erupcyjny. Jak widać Ubinas jest w stanie eksplodować w niebezpieczny sposób.

Na północ i na wschód od kaldery Bárðarbunga uformowała się dajka o długości 25 km. Tam też skupia się aktywność sejsmiczna wulkanu. Dajka uformowała się na głębokości 5-10 km pod lodowcem Dyngjujökull. Pomiary GPS przesunięć gruntu wokół wulkanu wskazują na 14 cm w Dyngjuháls i Kverkfjöll od rozpoczęcia kryzysu sejsmicznego rankiem 16 sierpnia - dla porównania islandzkie płyty tektoniczne (Północnoamerykańska i Euroazjatycka) odsuwają się na odległość 2 cm na rok. Zmniejsza się zatem ciśnienie w komorze magmowej kaldery Bárðarbunga, a zwiększa na wschód od Bárðarbunga w związku z intruzją dajki. Szacuje się, że do dajki napłynęło 200 milionów ton metrów sześciennych magmy. Od 16 sierpnia zarejestrowano ponad 5000 trzęsień ziemi.

Nie sposób przewidzieć kiedy Bárðarbunga wybuchnie. Niepewność. Chciałbym się dowiedzieć o pomiarach zmian temperatur w okolicznych gorących źródłach czy o chemicznych zmianach w wodzie wypływającej z lodowca. Sejsmiczność to za mało.

Bárðarbunga update

Intensywna aktywność sejsmiczna wulkanu Bárðarbunga wciąż trwa i jest obecnie skoncentrowana pomiędzy Bárðarbunga a wulkanem Kverkfjöll z wolna migrując w kierunku północno-wschodnim. Zaniknął rój trzęsień ziemi na krawędzi Dyngjujökull na wschód od stożka Kistufell. W kalderze Bárðarbunga także mają miejsce trzęsienia ziemi. Większość trzęsień ziemi ma miejsce na głębokości 5-10 km. Od początku roju 16 sierpnia do teraz miało miejsce ponad 4000 trzęsień ziemi. Pomiary deformacji gruntu za pomocą GPS wskazują na horyzontalny ruch magmy na płytkiej głębokości. Nadal brak aktywności powierzchniowej, ale nie można wykluczyć, że dojdzie w przyszłości do podlodowcowej erupcji eksplozywnej prowadzącej do powstania powodzi glacjalnej i emisji popiołu. Obowiązuje zakaz poruszania się samochodem czy wędrowania w obszarze wewnątrz trójkąta z czerwonych linii ze ściętym bokiem.

Kaldera Bárðarbunga przypuszczalnie może się obniżać, a co za tym idzie może się w końcu zapaść. To bardzo zła wiadomość, bo erupcja po kolapsie kaldery może być potężna. Zobaczymy co się wydarzy. Robi się ciekawie.

Kpiny z Etną. Z wiarygodnych źródeł dowiedziałem się, że znowu zakazano dostępu do obszaru wierzchołka sycylijskiego wulkanu - pomimo że Etna jest w tej chwili spokojna! Dostęp dla turystów/wielbicieli wulkanów tylko do wysokości 2800 metrów. Co to do diaska ma być?

Wulkany Antarktydy godne zapamiętania

Uzupełniając ostatnio bloga pod kątem wulkanów zdziwiłem się jak wiele wulkanów na Antarktydzie nie umieściłem tutaj. Może dlatego, że uchodzą one w przeważającej części za wygasłe i tym samym nie są umieszczone w bazie danych Global Volcanism Program. Ten zbiorczy post jest im właśnie poświęcony:

1) Mount Bird - bazaltowy wulkan tarczowy o wysokości 1800 metrów formujący północną część wyspy Rossa. Posiada stożki scorii, kopuły i wylewy fonolitu na zboczach. Po raz ostatni aktywny pomiędzy 3.8 i 4.6 miliona lat temu.
2) Mount Discovery - Stratowulkan Mount Discovery znajduje się na wschód od Lodowca Koettlitz. Wysokość 2681 metrów.
3) Mount Frakes - Wulkan tarczowy Mount Frakes (3675 m) znajduje się w Górach Crary na Ziemi Marie Byrd. Daty erupcji nieznane.
4) Gaussberg (Mount Gauss) - Wygasły wulkaniczny stożek o wysokości 370 metrów na zachód od Lodowca Posadowsky na Ziemi Wilhelma II Kaisera. Nazwany ku czci wybitnego matematyka Carla Friedricha Gaussa.
5) Mount Hampton - Kolejny wulkan tarczowy na Ziemi Marie Byrd. Posiada wypełniony lodem krater. Wysokość 3323 metry.
6) Mount Harcourt - Stratowulkan tworzący część półwyspu Hallett. Wysokość 1571 metrów.
7) Mount Moulton - Pokryty lodem wulkan tarczowy (3078 m) znajduje się 16 km na wschód od wulkanu Mount Berlin (Ziemia Marie Byrd, Antarktyda).
8) Mount Overlord - Wygasły masywny stratowulkan posiadający kalderę o średnicy 8 km. Lokalizacja: na wschód od czoła Lodowca Aviator na Ziemi Victorii. Erupcje 7 milionów lat temu.
9) Mount Pleiades - Grupa wulkaniczna Pleiades obejmuje młode stożki żużlowe i kopuły (z dobrze zachowanymi kraterami) oraz trachitowy stratowulkan Pleiones na płaskowyżu Evans Neve blisko zachodniego wybrzeża Morza Rossa. Stożek Taygete ma 3000 lat, co czyni go jednym z najmłodszych centrów aktywności wulkanicznej na Antarktydzie.
10) Royal Society Range - W skład pasma górskiego Royal Society Range wchodzi blisko 50 bazaltowych otworów erupcyjnych, w tym niewielkie stożki żużlowe. Aktywność erupcyjna w holocenie.
11) Mount Steere - W odległości 6 km od Mount Frakes znajduje się wulkan tarczowy Mount Steere. Masyw górski Crary, Ziemia Marie Byrd.

Na zdjęciach wulkany Gaussberg, Mount Hampton i jezioro lawy w kraterze czynnego wulkanu Mount Erebus.

Papua Nowa Gwinea

GARUA - Nowa Brytania, półwysep Willaumez. Garua (Talasea) to obszar wulkaniczny obejmujący aktywność geotermalną, gorące źródła, duże baseny wrzącego mułu, a także niewielkie gejzery wzdłuż wybrzeża Garua i w pobliżu wioski Pangalu. Wulkaniczną wyspę Garua formują dwie ryolitowe kopuły lawowe. Brak danych o erupcjach w czasach historycznych. Zdjęcia John B. Dikaung. W tle obszaru geotermalnego wulkan Bola.

Papua Nowa Gwinea

HARGY - Stratowulkan Hargy (1148 m) znajdujący się na Nowej Brytanii posiada wielką kalderę o wymiarach 12 x 10 km, a także jezioro na południowo-zachodniej stronie. We wrześniu 1990 roku w trakcie przelotu nad wulkanem zaobserwowano słabe emisje fumaroliczne. Do erupcji stożka lawowego Galloseulo doszło około roku 950.

Kamczatka

MASHKOVTSEV - Bazaltowy stratowulkan Mashkovtsev (503 m) jest najbardziej na południe wysuniętym wulkanem Półwyspu Kamczackiego. Formuje mały półwysep na Morzu Ochockim. Na północ od niego znajdują się dwa holoceńskie bazaltowe stożki. Daty erupcji nieznane.

Arabia Saudyjska

JABAL YAR - Niewielki bazaltowy obszar wulkaniczny w pobliżu granicy z Jemenem, zlokalizowany w pobliżu Morza Czerwonego. Bogaty w oliwiny. Obejmuje trzy grupy wulkanów zwane Qummatain, Djar'atain-Harra i 'Ukwatain. Na południe od Djar'atain i pomiędzy Djar'atain a 'Ukwatain odnajdziemy gorące źródła. Do erupcji wulkanicznej w Jabal Yar doszło w 1810 plus minus 10 lat. Miała ona siłę 2 w sali VEI i wyprodukowała wylewy lawy.

Iran

QAL'EH HASAN ALI - Obszar wulkaniczny Qal'eh Hasan Ali znajduje się na południowym wschodzie prowincji Kerman. Obejmuje 14 maarów, w tym największy zwany Wielkim Kraterem (Great Crater) o szerokości 1.2 km i głębokości 200-300 metrów. Wiek maarów wynosi 5000-50 000 lat. Erupcje w holocenie.